bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

konu

regülasyon

29 not · tüm bölümlerden

Yapay Zekâ Terimleri29 sonuç
Coğrafi Geri TaşımaGeopatriationJeopolitik riskleri azaltmak için veri ve iş yüklerinin küresel genel bulutlardan egemen, bölgesel veya şirket içi altyapılara taşınması.Çevresel EtkiEnvironmental Impact of AIModel eğitimi ve çıkarımının enerji, su ve karbon ayak izi.Yapay Zekâ Kaynaklı SorumlulukAI LiabilityYapay zekâ kaynaklı zararlarda sorumluluğun üretici, dağıtıcı ve kullanıcı arasında nasıl paylaşılacağına dair hukuki çerçeve; AB ayrı Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi önerisini 2025'te geri çekti, yazılım ve yapay zekâyı da kapsayan yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi 9 Aralık 2026'dan itibaren uygulanacak.Deepfake DüzenlemeleriDeepfake RegulationsRıza dışı deepfake üretimini ve yayılmasını suç sayan veya etiketlemeyi zorunlu kılan yasal düzenlemeler.Yapay Zekâ ve İstihdamAI & EmploymentYapay zekânın iş gücü üzerindeki etkileri: otomasyon, iş dönüşümü, beceri açığı ve yeniden beceri kazandırma.Yapay Zekâ OkuryazarlığıAI LiteracyBireylerin yapay zekâyı anlama, eleştirel değerlendirme ve etkin kullanma becerisi; AB Yapay Zekâ Yasası (md. 4) Şubat 2025'ten beri kuruluşlardan bunu istiyordu, 2026 Dijital Omnibus yükümlülüğü çalışanların okuryazarlığını destekleyecek önlemler almaya yumuşattı.Gölge Yapay ZekâShadow AIÇalışanların kurum onayı ve denetimi olmadan kişisel yapay zekâ araçlarını iş verisiyle kullanması.Türkiye Ulusal Yapay Zekâ StratejisiTürkiye National AI StrategyTürkiye'nin 2021-2025 dönemi için yayımladığı, yapay zekâ ekosistemini geliştirmeyi hedefleyen resmi strateji belgesi; Ağustos 2026'da yerini Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) almıştır.Yapay Zekâ Etki DeğerlendirmesiAI Impact AssessmentBir yapay zekâ sisteminin devreye alınmadan önce haklar, adalet ve güvenlik açısından etkilerinin sistematik analizi.Algoritmik DenetimAlgorithmic AuditBir yapay zekâ sisteminin önyargı, doğruluk ve uyumluluk açısından bağımsız olarak incelenmesi.NIST Yapay Zekâ Risk Yönetim ÇerçevesiNIST AI RMFABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'nün (NIST) 2023'te yayımladığı gönüllü risk çerçevesi; riskleri Yönetişim (Govern), Haritalama (Map), Ölçme (Measure) ve Yönetme (Manage) işlevleriyle ele alır. Üretken yapay zekâ profili (NIST AI 600-1) ile tamamlanır; 2026 itibarıyla revizyonu sürmektedir.ISO/IEC 42001Kurumların yapay zekâ yönetim sistemi (AIMS) kurması, işletmesi ve sürekli iyileştirmesi için gereklilikleri tanımlayan, Aralık 2023'te yayımlanan uluslararası standart; ISO 27001'e benzer yapıdadır ve bağımsız denetimle sertifikalandırılabilir.Eğitim Verisinden ÇıkmaTraining Data Opt-out (robots.txt, ai.txt)İçerik sahiplerinin eserlerinin model eğitiminde kullanılmasını engellemek için kullandığı yöntemler: robots.txt'de GPTBot, ClaudeBot, Google-Extended gibi tarayıcıları engellemek, TDMRep gibi makine okunur çekinceler ve IETF'nin geliştirdiği AI Preferences sinyalleri; uyum büyük ölçüde gönüllüdür.Yapay Zekâ Üretimi Eserlerde TelifCopyright of AI OutputYapay zekâ ile üretilen içeriğin telif korumasına sahip olup olmadığı sorusu; çoğu ülkede insan katkısı şartı aranır.Adil KullanımFair UseABD hukukunda telifli eserin izinsiz kullanımına belirli şartlarda izin veren ilke; yapay zekâ eğitimi davalarının merkezinde.Metin ve Veri Madenciliği İstisnasıTDM ExceptionAB Dijital Tek Pazar Direktifi'nin (2019/790, md. 3-4) metin ve veri madenciliği amacıyla eserlerin çoğaltılmasına izin veren istisnası; araştırma dışı kullanımda hak sahipleri makine okunur çekinceyle çıkabilir ve yapay zekâ eğitimine uygulanması tartışılmaktadır.GDPRGDPR (General Data Protection Regulation)AB'nin kişisel veri koruma düzenlemesi; otomatik karar alma ve açıklama hakkı gibi yapay zekâyı doğrudan ilgilendiren hükümler içerir.Otomatik Kararlarda Açıklama ve İnsan İncelemesi HakkıRight to Explanation / Human ReviewKişinin, hakkında yalnızca otomatik sistemle alınan kararın açıklanmasını ve insan tarafından incelenmesini isteme hakkı.Telif Hakkı ve Eğitim VerisiCopyright & Training DataTelifli içeriğin model eğitiminde kullanılmasının hukuki durumu; ABD'de mahkemeler eğitimi adil kullanım sayabildi ama korsan kaynaklardan veri edinmeyi sorunlu buldu (Anthropic'in 1,5 milyar dolarlık uzlaşması), Almanya'da GEMA-OpenAI davasında ihlal kararı çıktı; dava süreçleri sürüyor.KVKKKVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesini düzenleyen kanun; yapay zekâ projelerinde veri işleme şartlarını belirler.Özel Nitelikli Kişisel VeriSpecial Categories of Personal Data (KVKK md. 6)KVKK'nın 6. maddesinde sayılan ve daha sıkı korunan veriler: ırk, etnik köken, siyasi düşünce, din, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti, biyometrik ve genetik veriler gibi; işlenmesi ancak kanundaki sınırlı şartlarla mümkündür ve yapay zekâ projelerinde ayrıca risk değerlendirmesi gerektirir.Risk Kademeleri (AI Act)Risk Tiers (Unacceptable / High / Limited / Minimal)AB Yapay Zekâ Yasası'nın sistemleri yasaklı, yüksek riskli, sınırlı riskli ve minimal riskli olarak ayıran sınıflandırması.Genel Amaçlı Yapay Zekâ ModeliGPAI (General-Purpose AI Model)AB Yapay Zekâ Yasası'nda temel modeller için kullanılan hukuki terim; sağlayıcılarına Ağustos 2025'ten beri dokümantasyon ve telif politikası yükümlülükleri uygulanır. Eğitim hesaplaması 10^25 FLOP'u aşan modeller 'sistemik riskli' sayılır ve ek değerlendirme ile olay bildirimi yükümlülüğü taşır.Hesap VerebilirlikAccountabilityYapay zekâ kararlarının sonuçlarından kimin sorumlu olduğunun tanımlı olması.AB Yapay Zekâ YasasıEU AI ActDünyanın ilk kapsamlı yapay zekâ düzenlemesi; sistemleri risk seviyesine göre sınıflandırır. Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi; yasaklar Şubat 2025, GPAI kuralları Ağustos 2025'ten beri uygulanıyor. 2026 Dijital Omnibus ile yüksek riskli sistem yükümlülükleri Aralık 2027 ve Ağustos 2028'e ertelendi.Güvenilir Yapay ZekâTrustworthy AIAB'nin tanımladığı; yasal, etik ve teknik olarak sağlam yapay zekâ sistemleri çerçevesi.ŞeffaflıkTransparencyYapay zekâ sisteminin nasıl çalıştığı, hangi veriyle eğitildiği ve ne zaman kullanıldığının açıkça bildirilmesi.Sorumlu Yapay ZekâResponsible AIYapay zekânın adil, şeffaf, güvenli ve hesap verebilir biçimde geliştirilip kullanılmasını hedefleyen ilke ve pratikler bütünü.Yapay Zekâ EtiğiAI EthicsYapay zekânın toplum, birey ve çevre üzerindeki etkilerini değerlendiren ve yönlendiren ahlaki ilkeler alanı.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium