Tümüüretken yapay zekâ565makine öğrenmesi197yapay zekâ ajanları98yapay zekâ araçları89model eğitimi81yapay zekâ güvenliği64çıkarım57yapay zekâ şirketleri48yapay zekâ modelleri48rag48framework46benchmark46değerlendirme46model mimarileri44yeni nesil yapay zekâ43mlops42yapay zekâ temelleri39llmops37gözlemlenebilirlik36token35transformer35yapay zekâ yönetişimi32yapay zekâ donanımı30yapay zekâ tarihi29yapay zekâ etiği29regülasyon29bilgi yönetimi28dosya formatları27kodlama25üretken medya25multimodal25görsel üretimi25doğal dil işleme23veri güvenliği22gizlilik22pekiştirmeli öğrenme21yapay zekâ maliyeti20sohbet robotları19yapay zekâ iş dünyası17robotik16fiziksel yapay zekâ16içerik doğrulama13mcp5xai3hugging face3openai2anthropic2perplexity2neuralink2az örnekle öğrenme1euclidean distance1ann search1yaklaşık en yakın komşu arama1vector store1vektör deposu1nearest neighbor1en yakın komşu1hierarchical navigable small world1hnsw1dot product1
Açgözlü Kod ÇözmeGreedy DecodingHer adımda en olası tek token'ı seçen basit üretim stratejisi.Açık Ağırlıklı ModelOpen Weights ModelEğitilmiş ağırlıkları indirilip yerel olarak çalıştırılabilen ve ince ayarlanabilen model; eğitim verisi ve kodu genellikle paylaşılmadığından ve lisansı kısıtlamalar içerebildiğinden tam anlamıyla açık kaynaktan farklıdır (Qwen, DeepSeek, Gemma, gpt-oss, Llama).Açıklama KuyruğuAnnotation QueueÜretim izlerinin insan değerlendiriciler tarafından sırayla etiketlenmesi için oluşturulan iş listesi.AdaptörAdapterDondurulmuş modele eklenen küçük eğitilebilir katmanlarla ince ayar yapma yöntemi.Adım SayısıSampling StepsDifüzyon modelinin gürültüden görsele ulaşırken yaptığı iterasyon sayısı; kalite ve süre arasında denge kurar.AgentOpsAjanların geliştirme, dağıtım, izleme, maliyet ve güvenlik yönetimini kapsayan operasyon pratikleri.Ajan Benchmark'larıAgent Benchmarks (GAIA, tau-bench, WebArena, OSWorld)Ajanların araç kullanımı, web gezinme ve bilgisayar kullanımı görevlerindeki başarısını ölçen benchmark ailesi.Ajan Çalışma ZamanıAgent RuntimeBir ajanı barındıran, durumu, oturumları, araç erişimini ve zamanlamayı yöneten yürütme altyapısı.Ajan DöngüsüAgent LoopAjanın temel çalışma döngüsü: model bağlama bakıp ya yanıt verir ya araç çağrısı üretir; araç çalıştırılır, sonucu bağlama eklenir ve model yeniden çağrılır. Model araç çağırmayı bırakana veya bir sonlandırma koşulu oluşana kadar sürer.Ajan Hedefinin Ele GeçirilmesiAgent Goal Hijack (ASI01)Saldırganın zehirlenmiş veriler, yanıltıcı araç çıktıları veya gizli talimatlarla ajanın hedefini ya da karar verme sürecini değiştirmesi; ajanların talimatı diğer içerikten ayırt etmekte zorlanmasından kaynaklanır.Ajan İletişim ProtokolüACP (Agent Communication Protocol)IBM'in BeeAI projesi kapsamında geliştirilen, ajanların birbiriyle mesajlaşmasını sağlayan açık protokol; 2025'te Linux Vakfı altında A2A ile birleştirilmiştir.Ajan KabuğuAgent HarnessBir ajanın çalışma döngüsünü, araç erişimini ve ortamını saran çatı/yürütme katmanı.Ajan KarışımıMoA (Mixture of Agents)Birden fazla LLM'in aynı soruya ürettiği yanıtların bir birleştirici (aggregator) modele verildiği, gerekirse katmanlar halinde tekrarlanarak tek ve daha kaliteli bir yanıta dönüştürüldüğü yaklaşım (Together AI, 2024).Ajan KartıAgent CardA2A protokolünde bir ajanın yeteneklerini, adresini ve kimlik doğrulama yöntemini tanımlayan makine okunur belge.Ajan Keşfi / Kayıt DefteriAgent Discovery / RegistryAjanların birbirini bulup yeteneklerini öğrenmesini sağlayan dizin mekanizması.Ajan KimliğiAgent Identity (Non-Human Identity)Ajanlara insanlardan ayrı, izlenebilir ve yetkilendirilebilir kimlik ve kimlik bilgileri verilmesi.Ajan Kontrol DüzlemiAgent Control PlaneKurum içindeki birden fazla ajanın başlatıldığı, izlendiği, yetkilendirildiği ve yönetildiği merkezi yönetim katmanı.Ajan Kum HavuzuAgent SandboxBir ajanın güvenli, izole bir ortamda kod/araç çalıştırabildiği test alanı.Ajan ModuAgent ModeAsistanın tarayıcıyı kullanıp form doldurma, alışveriş gibi çok adımlı görevleri kullanıcı adına yürüttüğü mod.Ajan Ödeme ProtokolleriAP2 / Agentic Commerce ProtocolYapay zekâ ajanlarının kullanıcı adına güvenli şekilde alışveriş ve ödeme yapabilmesi için geliştirilen açık protokoller (Google'ın AP2'si, OpenAI ve Stripe'ın Agentic Commerce Protocol'ü).Ajan SunumuAgent ServingAjanların üretim ortamında API olarak çalıştırılması; tek model çağrısından farklı olarak çok adımlı ve uzun süren yürütmeyi, akışlı yanıtı, oturum durumunu, araç erişim yetkilerini ve izlemeyi yönetmeyi gerektirir.Ajan Tabanlı Güvenlik Operasyon MerkeziAgentic SOCUyarıların sınıflandırılması, araştırılması ve tehditlerin sınırlandırılması gibi güvenlik operasyonu adımlarını yapay zekâ ajanlarının yürüttüğü güvenlik merkezi modeli.Ajan Tabanlı İş Akışı vs AjanAgentic Workflow vs AgentAdımların geliştirici tarafından önceden kodlandığı akışlar ile adım sırasına modelin karar verdiği ajanlar arasındaki ayrım.Ajan Tabanlı KodlamaAgentic CodingKodlama ajanının çok dosyalı değişiklikleri planlayıp uyguladığı, test çalıştırdığı ve hataları kendi düzelttiği geliştirme biçimi.Ajan Tabanlı RAGAgentic RAGBir yapay zekâ ajanının getirme stratejisine karar verdiği dinamik RAG yaklaşımı.Ajan Tabanlı Süreç OtomasyonuAgentic Process Automation (APA)Kurumsal süreçlerde sabit RPA betikleri yerine hedef verilen yapay zekâ ajanlarının adımları kendisinin planladığı, istisnaları yorumladığı ve gerektiğinde RPA robotlarını ya da insanları devreye soktuğu otomasyon yaklaşımı; Automation Anywhere ve UiPath gibi RPA üreticilerinin yeni ürün hattıdır.Ajan Tabanlı TicaretAgentic CommerceAjanların kullanıcı adına ürün araştırıp satın alma ve ödeme yapabilmesi; ödeme protokolleri ve güven sorunlarını gündeme getirir.Ajan Tabanlı Yapay ZekâAgentic AITek bir soruya yanıt üretmek yerine hedef alıp plan yapan, araç kullanan, sonuçları kontrol eden ve çok adımlı işleri sınırlı insan gözetimiyle tamamlayan yapay zekâ sistemlerinin genel adı; ajanları, ajan iş akışlarını ve bunları yöneten altyapıyı kapsar.Ajan Tabanlı WebAgentic WebWeb sitelerinin insanlar kadar ajanlar için de tasarlandığı, MCP/WebMCP gibi standartlarla makine erişimine açıldığı vizyon.Ajan Tasarım ZamanıAgent Design TimeBir ajanın davranışının, araçlarının ve yapılandırmasının henüz çalıştırılmadan, geliştirme/tanımlama aşamasında belirlendiği evre.Ajan Tedarik Zinciri AçıklarıAgentic Supply Chain Vulnerabilities (ASI04)Ajanın çalışırken kullandığı üçüncü taraf ajanların, araçların, MCP sunucularının, modellerin veya eklentilerin kötü niyetli, ele geçirilmiş ya da değiştirilmiş olması riski.Ajan Yetkilendirmesi / Yetki DevriDelegated Authorization (OAuth for Agents)Ajanın kullanıcının şifresini almadan, OAuth gibi standartlarla kullanıcı adına sınırlı kapsamlı ve süreli erişim yetkisi alarak çalışması; yapılan her işlem ajanın kendi kimliği ve kimin adına çalıştığıyla birlikte kayda geçer.Ajan YönetişimiAgent GovernanceYapay zekâ ajanlarının yetkilerini, kimliklerini, eylem sınırlarını, insan onay noktalarını ve denetim kayıtlarını kapsayan yönetişim çerçevesi.Ajan-Bilgisayar ArayüzüACI (Agent-Computer Interface)Bir ajanın araçlar, dosya sistemi ve ortamla etkileşime girdiği arayüz katmanı.Ajanlar Arası İletişimA2A (Agent-to-Agent)Farklı satıcı ve çerçevelerle geliştirilmiş ajanların birbirini keşfedip (Agent Card) görev devretmesini ve sonuç alışverişi yapmasını sağlayan açık protokol; Google 2025'te başlattı, Haziran 2025'ten beri Linux Vakfı altında yönetiliyor.Akıl YürütmeReasoningModelin bir sonuca ulaşmak için mantıksal adımlar izlemesi.Akıl Yürütme ModeliReasoning ModelYanıt vermeden önce uzun bir düşünme zinciri üretecek şekilde, çoğunlukla doğrulanabilir ödüllü pekiştirmeli öğrenmeyle eğitilmiş model; matematik, kod ve planlamada güçlüdür. Bugün öncü modellerin çoğu düşünmesi açılıp kapatılabilen veya düzeyi ayarlanabilen hibrit modellerdir.Akıl Yürütme Token'ıReasoning TokenBazı akıl yürütme modellerinin nihai yanıttan önce problemi çözerken ürettiği, genelde ayrıca sayılan içsel token'lar.Akış EşlemeFlow MatchingGürültüden veriye düz bir yol öğrenen, difüzyona alternatif ve genelde daha az adımla üretim yapan üretken yöntem (FLUX, SD3 gibi).Akışlı ÜretimStreamingModel çıktısının token token, gerçek zamanlı olarak iletilmesi.Alana Özgü Dil ModeliDSLM (Domain-Specific Language Model)Hukuk, finans, sağlık gibi belirli bir sektör veya iş süreci için özel veriyle eğitilmiş ya da ince ayarlanmış, o alanda genel modellerden daha isabetli ve uyumlu dil modeli.Aldatıcı Hizalama / EntrikaDeceptive Alignment / SchemingModelin hizalanmış görünürken gizli hedefler doğrultusunda davranması riski; gelişmiş güvenlik araştırmalarının konusu.Alt AjanSubagentAna ajanın belirli bir alt görevi devrettiği, kendi ayrı bağlamında ve genellikle sınırlı araçlarla çalışıp ana ajana yalnızca sonucun özetini döndüren ikincil ajan; ana ajanın bağlamını temiz tutar ve işlerin paralel yürütülmesini sağlar.Amazon NovaAmazon'un Bedrock üzerinden sunduğu kendi temel model ailesi.Anayasal Yapay ZekâConstitutional AIAnthropic'in, modelin yazılı ilkelerden oluşan bir 'anayasa'ya göre kendi yanıtlarını eleştirip düzelttiği ve insan etiketi yerine yapay zekâ geri bildirimiyle (RLAIF) hizalandığı yöntem; Claude'un anayasası Ocak 2026'da yeniden yazıldı.Anlamsal AramaSemantic SearchKelime eşleşmesi yerine anlam benzerliğine dayalı arama.Anlamsal BellekSemantic MemoryGenel bilgi ve kavramların saklandığı bellek türü.Anlamsal ÖnbellekSemantic CacheAnlamca benzer isteklere önceden üretilmiş yanıtları döndüren önbellekleme türü.Anlamsal ParçalamaSemantic ChunkingMetni sabit uzunluk yerine anlam bütünlüğüne göre bölme yöntemi.AnthropicClaude modellerinin geliştiricisi; güvenlik odaklı yapay zekâ araştırma şirketi.Aracın Kötüye KullanımıTool Misuse & Exploitation (ASI02)Ajanın kullanmaya yetkili olduğu bir aracı güvensiz veya amaç dışı biçimde kullanması; önemli verileri silmek, maliyetli API çağrılarını yığmak veya bilgi sızdırmak gibi.AraçToolAjanın çağırabildiği harici fonksiyon veya servis (web arama, hesap makinesi, veritabanı sorgusu vb.).Araç ÇağırmaTool CallingModelin aracı kendisi çalıştırmak yerine araç adını ve parametrelerini yapılandırılmış (JSON) bir çağrı olarak üretmesi; uygulamanın bu çağrıyı yürütüp sonucu modele geri vermesi. Ajanların dış dünyayla etkileşiminin temel mekanizmasıdır.Araç Kayıt DefteriTool RegistryKullanılabilir araçların merkezi olarak listelendiği kayıt sistemi.Araç KullanımıTool UseModelin görevi tamamlamak için harici araçlardan yararlanması.Araç ŞemasıTool Schema / DescriptionBir aracın adını, amacını ve parametrelerini modele tanıtan yapılandırılmış (genelde JSON Schema) tanım.Araç ZehirlenmesiTool Poisoning (MCP)Bir MCP aracının açıklamasına gizli talimatlar yerleştirilerek modelin manipüle edilmesi saldırısı.ARC-AGIEzberlenemeyen, az örnekten kural çıkarmayı gerektiren görevlerle genel akıl yürütmeyi ölçen benchmark serisi; ARC-AGI-1 ve 2 ızgara tabanlı görsel bulmacalardan oluşur, Mart 2026'da çıkan ARC-AGI-3 ise ajanların kuralları keşfetmesi gereken etkileşimli oyunlar kullanır.Arka Plan AjanıBackground AgentKullanıcı etkileşimi olmadan, uzun süren görevleri bulutta veya arka planda tamamlayan ajan.Aşırı RetOver-refusalModelin zararsız istekleri de gereksiz yere reddetmesi; güvenlik ile faydalılık dengesinin bozulması.Aşırı YetkiExcessive AgencyAjana gereğinden fazla araç, izin veya otonomi verilmesi sonucu oluşan güvenlik riski.Attention Is All You NeedAttention Is All You Need (2017)Ashish Vaswani ve yedi arkadaşının Google Brain ve Google Research'te yürüttüğü çalışmayla 2017'de yayımlanan ve Transformer mimarisini tanıtan makale; bugünkü büyük dil modellerinin büyük çoğunluğu bu mimariye dayanır.Az Örnekle ÖğrenmeFew-shot LearningModele istem içinde birkaç örnek vererek görevi öğretme yaklaşımı.BağlamContextModele verilen ve yanıtı şekillendiren tüm girdi bilgisi (istem, geçmiş, belge, araç sonuçları vb.).Bağlam BozulmasıContext Rot / Context PoisoningBağlam bozulması (context rot): bağlam uzadıkça, ilgili bilgi içinde olsa bile modelin performansının düşmesi. Bağlam zehirlenmesi (context poisoning): hatalı, halüsinasyon ürünü veya kötü niyetli bilginin bağlama girip sonraki adımlarda tekrar tekrar kullanılması.Bağlam DosyalarıContext Files (AGENTS.md, CLAUDE.md, .cursorrules)Ajana proje kuralları, kod stili ve çalışma talimatlarını kalıcı olarak veren, depoda tutulan Markdown dosyaları.Bağlam İçi ÖğrenmeIn-context LearningModelin ağırlıkları güncellenmeden, yalnızca istemdeki örneklerden anlık öğrenmesi.Bağlam MühendisliğiContext EngineeringModelin her adımda bağlam penceresinde ne göreceğinin (sistem istemi, araç tanımları, getirilen belgeler, bellek, konuşma geçmişi) seçilmesi, sıralanması ve sıkıştırılması disiplini; uzun süren ajan görevlerinde tek bir istemi iyileştirmekten daha belirleyicidir.Bağlam PenceresiContext WindowModelin bir seferde işleyebildiği maksimum token sayısı.Bağlam SıkıştırmaContext CompressionBağlam penceresini verimli kullanmak için geçmiş bilgiyi özetleyip küçültme tekniği.Bağlamsal GetirmeContextual RetrievalHer parçaya, ait olduğu belgenin özet bağlamının eklenerek gömme kalitesinin artırılması (Anthropic).Bağlayıcılar / UygulamalarConnectors / AppsAsistanın Gmail, Drive, takvim veya kurum içi sistemler gibi harici servislerden veri okumasını ve işlem yapmasını sağlayan, çoğunlukla MCP üzerine kurulu entegrasyonlar; 2023'teki ChatGPT eklentilerinin yerini aldı.Basit RAGNaive RAGTek adımlı, basit getir-üret akışına dayanan RAG türü.Başlangıç / Bitiş KaresiStart / End FrameVideo üretiminde ilk ve son karenin sabitlenip aradaki hareketin model tarafından üretilmesi.Bayt Çifti KodlamaBPE (Byte Pair Encoding)Sık geçen karakter çiftlerini birleştirerek alt kelime token'ları oluşturan yöntem.Baz ModelBase ModelHenüz talimat/sohbet için ince ayar yapılmamış, ham ön-eğitimli model.Beklenmeyen Kod ÇalıştırmaUnexpected Code Execution (ASI05)Ajanın kod üretme veya araç erişimi üzerinden istenmeyen ya da saldırganın yönlendirdiği kodu çalıştırması; ör. incelenmemiş bir kabuk komutuyla üretim verisinin silinmesi veya üzerine yazılması.BeklentilerExpectationsDeğerlendirme için beklenen/doğru çıktı (ground truth) tanımları.Belge AyrıştırmaDocument ParsingPDF, Word, HTML gibi belgelerden metin, tablo ve yapının çıkarılması; RAG'ın ilk adımı.BellekMemoryBir ajanın geçmiş bilgiyi saklayıp kullanabilmesi.Bellek ÖzelliğiMemory FeatureAsistanın sohbetler arasında kullanıcı hakkında öğrendiği bilgileri hatırlaması özelliği.Bellek ve Bağlam ZehirlenmesiMemory & Context Poisoning (ASI06)Saldırganın ajanın kalıcı belleğine veya getirdiği bağlama kötü niyetli ya da yanıltıcı veri yerleştirmesi; zehirli bilgi sonraki adım ve oturumlarda tekrar kullanılarak ajanın akıl yürütmesini ve eylemlerini çarpıtır.Benchmark DoygunluğuBenchmark SaturationModellerin bir benchmark'ta tavan puana ulaşması sonucu ölçütün ayırt ediciliğini kaybetmesi.Bileşik Yapay Zekâ SistemleriCompound AI SystemsTek model yerine birden fazla model, araç, getirme ve kontrol mantığının birleştiği sistem yaklaşımı.Bilgi Kesim TarihiKnowledge CutoffModelin eğitim verisinin kapsadığı son tarih; sonrasındaki olayları model bilmez.Bilgisayar Kullanan AjanCUA (Computer-Use Agent)Ekran görüntüsünü yorumlayıp fare/klavye eylemleri üreterek herhangi bir yazılımı kullanabilen ajan türü.Bilgisayar KullanımıComputer UseBir modelin ekran/fare/klavye üzerinden bilgisayarı doğrudan kullanabilmesi.Büyük Akıl Yürütme ModeliLRM (Large Reasoning Model)Yanıt vermeden önce uzun bir iç düşünme zinciri üretmek üzere, çoğunlukla doğrulanabilir ödüllerle pekiştirmeli öğrenme kullanılarak eğitilmiş model (OpenAI o-serisi, DeepSeek-R1). Günümüzde bu yetenek çoğu sınır modelde ayrı bir sınıf yerine açılıp kapatılabilen bir düşünme modu olarak sunulur.Büyük Dil ModeliLLM (Large Language Model)Transformer mimarisiyle devasa metin derlemleri üzerinde sonraki token'ı tahmin edecek şekilde ön eğitilmiş, milyarlarca parametreli dil modeli; ardından talimat ve hizalama eğitimiyle sohbet, yazma, kodlama gibi pek çok göreve uyarlanır (GPT, Claude, Gemini, Llama).Büyük Eylem ModeliLAM (Large Action Model)Dil yerine uygulama arayüzlerinde eylem üretmeye eğitilmiş model türü.Büyük Görsel-Dil ModeliLVLM (Large Vision-Language Model)Önceden eğitilmiş bir büyük dil modelinin bir görsel kodlayıcıyla, genellikle bir bağlayıcı katman üzerinden birleştirilmesiyle kurulan görsel-dil modeli (LLaVA, Qwen-VL vb.); literatürde çoğu zaman VLM ile eş anlamlı kullanılır.Büyük Kavram ModeliLCM (Large Concept Model)Token yerine cümle düzeyinde anlamsal kavramlar üzerinde çalışan Meta araştırma mimarisi.C2PAC2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity)Adobe, Microsoft, Google, OpenAI gibi şirketlerin içerik kaynağı için geliştirdiği açık teknik standart; içeriğe kriptografik imzalı üretim ve düzenleme geçmişi ekler.Canvas / ArtifactsUzun metin veya kodun sohbetin yanında ayrı bir panelde düzenlenebilir biçimde gösterilmesi.ChatGPT vs GPTChatGPT son kullanıcı ürünüdür; GPT ise arkasındaki model ailesidir. Ürün ile model ayrımı tüm sağlayıcılar için geçerlidir.ChatGPT'nin ÇıkışıChatGPT Launch (2022)OpenAI'nin 30 Kasım 2022'de ChatGPT'yi ücretsiz bir araştırma önizlemesi olarak yayımlaması; UBS analistlerinin Similarweb verilerine dayanan tahminine göre Ocak 2023'te aylık 100 milyon aktif kullanıcıya ulaşarak üretken yapay zekâyı kitlelere taşıdı ve sektörde büyük bir yarışı başlattı.ClaudeAnthropic tarafından geliştirilen büyük dil modeli ailesi.Claude Opus / Sonnet / HaikuClaude ailesinin büyükten küçüğe üç kademesi: en yetenekli, dengeli ve en hızlı.CohereKurumsal RAG, gömme ve yeniden sıralama modellerine odaklanan şirket (Command, Embed, Rerank).ControlNetDifüzyon modelini kenar, poz, derinlik gibi yapısal koşullarla yönlendirmeyi sağlayan eklenti mimarisi.Copilot vs AjanCopilot vs Agentİnsanın yanında öneri sunan asistan (copilot) ile görevi bağımsız yürüten sistem (ajan) arasındaki ürün ayrımı.Çalışma BelleğiWorking MemoryAjanın o anki görev için aktif tuttuğu ara sonuçlar ve durum bilgisi.Çapraz DikkatCross Attentionİki farklı dizi arasındaki ilişkiyi hesaplayan dikkat türü (örn. kodlayıcı-kod çözücü arası).Çekişmeli Üretici AğGAN (Generative Adversarial Network)Üretici ve ayırt edici iki ağın birbirine karşı eğitildiği üretken model mimarisi.Çıkarım MaliyetiInference Cost (Cost per Request)Modeli kullanırken her istek için ödenen maliyet; API'de girdi token'ı × girdi fiyatı + çıktı token'ı × çıktı fiyatı olarak hesaplanır, kendi barındırılan modelde ise GPU-saat maliyeti işlenen istek sayısına bölünür. Uzun bağlam, düşünme token'ları ve araç çağrıları maliyeti hızla artırır.Çıkarım MotoruInference EngineEğitilmiş modeli sunucuda veya cihazda çalıştırıp istekleri karşılayan yazılım; KV önbellek yönetimi, sürekli yığınlama, niceleme ve paralellik gibi tekniklerle gecikmeyi düşürüp işlem hacmini artırır (vLLM, SGLang, TensorRT-LLM, llama.cpp).Çıkarım Zamanı ÖlçeklemeInference-time ScalingModel boyutunu değil, çıkarımda harcanan hesaplamayı artırarak performans kazanma paradigması; Test Zamanı Hesaplama ile ilişkili.Çift Kodlayıcı vs Çapraz KodlayıcıBi-encoder vs Cross-encoderSorgu ve belgeyi ayrı ayrı gömerek hızlı arama yapan (bi-encoder) ile birlikte okuyarak hassas puanlayan (cross-encoder) model yaklaşımları.Çok Başlı DikkatMulti-Head AttentionDikkatin birden fazla paralel 'baş' ile hesaplanıp birleştirilmesi; her baş farklı ilişki türlerini yakalar.Çok Modlu Büyük Dil ModeliMLLM / MM-LLM (Multimodal LLM)Metin dışında görsel, ses gibi farklı veri türlerini de işleyebilen büyük dil modeli.Çok Modlu RAGMultimodal RAGMetin yanında görsel, tablo ve ses gibi içeriklerin de indekslenip getirildiği RAG yaklaşımı.Çok Örnekli JailbreakMany-shot JailbreakingUzun bağlama çok sayıda sahte diyalog örneği doldurarak modelin güvenlik eğitimini aşındıran saldırı.Çok Turlu İsteklerMRTR (Multi Round-Trip Requests)Temmuz 2026 MCP spesifikasyonunda gelen desen: sunucu ek bilgiye ihtiyaç duyduğunda bağlantıyı açık tutmak yerine 'girdi gerekli' yanıtı döner, istemci kullanıcıdan bilgiyi toplayıp aynı isteği yanıtlarla yeniden gönderir. Sunucunun oturum durumu tutmadan ölçeklenmesini sağlar.Çok Turlu SohbetMulti-turn ConversationBirden fazla soru-cevap turundan oluşan, önceki turların bağlam olarak modele tekrar gönderildiği etkileşim.Çoklu AjanMulti-AgentBirden fazla uzmanlaşmış ajanın bir görevi birlikte yürüttüğü sistem; yönetici-çalışan (hiyerarşik), sıralı ardışık düzen, paralel çalışma veya ajanların doğrudan mesajlaştığı ağ yapısı gibi düzenlerle kurulur.Çoklu Sağlayıcı StratejisiMulti-provider StrategyTek bir model sağlayıcısına bağımlılığı azaltmak için birden fazla sağlayıcının yedekli kullanılması.Çoklu Vektör GetirmeMulti-vector Retrieval (ColBERT)Belgeyi tek vektör yerine token başına vektörlerle temsil eden, daha hassas eşleşme sağlayan yaklaşım.DalkavuklukSycophancyModelin doğruluk yerine kullanıcının görüşünü onaylamaya, ona hoş gelecek yanıtlar vermeye eğilim göstermesi.DALL-E / GPT ImageOpenAI'nin görsel üretim modelleri; DALL-E 2 ve DALL-E 3 Mayıs 2026'da API'den kaldırıldı, yerini ChatGPT'ye yerleşik, metni görsel içinde doğru yazabilen ve sohbetle düzenleme yapabilen GPT Image (gpt-image) modelleri aldı.Damıtılmış ModelDistilled ModelDaha büyük bir 'öğretmen' modelin davranışını taklit etmek üzere eğitilmiş, daha küçük ve hızlı 'öğrenci' model.DeepfakeYapay zekâ ile üretilmiş, gerçek bir kişinin yüzünü veya sesini taklit eden sahte görsel/video/ses içeriği.Deepfake DüzenlemeleriDeepfake RegulationsRıza dışı deepfake üretimini ve yayılmasını suç sayan veya etiketlemeyi zorunlu kılan yasal düzenlemeler.DeepSeekÇin merkezli laboratuvar; Ocak 2025'te düşük maliyetle eğitilmiş açık ağırlıklı akıl yürütme modeli R1 ile küresel etki yarattı, ardından akıl yürütmeyi tek modelde birleştiren V3.x ve Nisan 2026'da V4 serisini açık ağırlıkla yayımladı.DeğerlendiricilerScorersBir çıktıyı veya izi alıp puan, etiket ve gerekçe döndüren değerlendirme fonksiyonları; kurala dayalı kod (ör. biçim kontrolü) ya da LLM yargıç olabilir ve hem geliştirme testlerinde hem üretim izlerinde çalıştırılır.DeğerlendirmeEvals (AI Evaluation)Bir modelin veya yapay zekâ uygulamasının belirli bir işte ne kadar iyi, güvenli ve tutarlı çalıştığını test kümeleri, ölçütler, insan değerlendiriciler veya yargıç modellerle sistematik olarak ölçme işi; yapay zekâ geliştirmede yazılımdaki testlerin karşılığıdır.Değerlendirme ÇatısıEval Harness (lm-evaluation-harness)Birçok benchmark'ı aynı istem biçimi, örnekleme ayarları ve puanlama ile çalıştırarak sonuçları karşılaştırılabilir kılan değerlendirme altyapısı; en bilineni EleutherAI'nin açık kaynak lm-evaluation-harness'ı, bir diğeri İngiltere AISI'nin Inspect çerçevesidir.Değerlendirme DöngüsüEval LoopÜretim izlerinden zor örneklerin toplanıp test kümesine eklenmesi ve her değişiklikte yeniden değerlendirme yapılması.Değerlendirme Odaklı GeliştirmeEvaluation-Driven DevelopmentBir LLM veya ajan uygulamasında önce başarı ölçütlerini ve değerlendirme kümesini tanımlayıp her istem, model veya kod değişikliğini bu değerlendirmelerle ölçerek ilerleyen geliştirme pratiği; yazılımdaki test güdümlü geliştirmenin (TDD) yapay zekâ karşılığıdır.Değerlendirme Veri KümeleriEvaluation DatasetsTest senaryoları ve ground truth içeren merkezi değerlendirme veri kümeleri.Denetleyici / Orkestratör AjanSupervisor / Orchestrator AgentÇoklu ajan sistemlerinde görevi alt görevlere bölüp uygun alt ajanlara dağıtan, ilerlemeyi izleyen ve sonuçları birleştiren yönetici ajan; alt ajanlar kendi bağlamlarında çalışıp sonucu ona döndürür (orkestratör-çalışan deseni).Depo HaritasıRepo MapKod tabanının dosya, sınıf ve fonksiyon yapısını özetleyen, ajana bağlam olarak verilen sıkıştırılmış temsil.Derin AraştırmaDeep ResearchAsistanın bir soru için dakikalar boyunca onlarca kaynakta arama yapıp okuduğu, bulguları karşılaştırdığı ve sonunda kaynak gösterimli uzun bir rapor ürettiği ajan tabanlı özellik (ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity'de bulunur).Determinizm / SeedDeterminism / SeedAynı girdi ve seed değeriyle aynı çıktının alınabilmesi; LLM API'lerinde temperature 0'da bile tam garanti edilemez, çünkü sunucudaki yığın boyutu değiştikçe kayan nokta işlemlerinin sırası ve dolayısıyla sonuç küçük farklar gösterir.Devre KesiciCircuit BreakerHata oranı, tekrar eden döngü, maliyet veya anormal davranış belirlenen eşiği aştığında ajanın ya da bağımlı servisin çağrılarını otomatik olarak durduran mekanizma; yazılımdaki devre kesici kalıbından uyarlanmıştır. Elle tetiklenen acil durdurmadan farkı, eşiğe bağlı ve otomatik çalışmasıdır.DevretmeHandoffBir ajanın görevi veya konuşmayı başka bir uzman ajana devretmesi.Dışa GenişletmeOutpaintingGörselin kenarlarını istemle uyumlu yeni içerikle genişletme.Difüzyon ModeliDiffusion ModelGürültüden başlayarak adım adım veri (genellikle görsel) üreten üretken model türü.Difüzyon TransformerDiT (Diffusion Transformer)Difüzyon modellerini transformer mimarisiyle birleştiren, özellikle görsel ve video üretiminde kullanılan hibrit mimari.Dikey Yapay Zekâ AjanıVertical AI AgentSağlık, finans, güvenlik gibi tek bir sektörün iş akışlarına ve verisine özel tasarlanmış ajan.Dikkat BaşıAttention HeadÇok başlı dikkat içindeki tek bir bağımsız dikkat hesaplama birimi.Dikkat MekanizmasıAttentionModelin girdinin hangi kısımlarına odaklanacağını belirleyen mekanizma.Doğrudan Tercih OptimizasyonuDPO (Direct Preference Optimization)Ödül modeli kurmadan doğrudan tercih verisiyle model hizalama yöntemi.DoğrulamaVerificationBir çıktının doğruluğunun bağımsız biçimde kontrol edilmesi; üretken yapay zekâda iddiaların kaynaklarla karşılaştırılması, üretilen kodun testlerle çalıştırılması veya ayrı bir doğrulayıcı modelin (verifier) yanıtı puanlaması gibi yöntemlerle yapılır.Doğrulanabilir Ödüllerle Pekiştirmeli ÖğrenmeRLVR (RL with Verifiable Rewards)Matematik, kod gibi doğruluğu otomatik doğrulanabilen görevlerde ödül modeli yerine kesin doğrulayıcı kullanan RL yöntemi; akıl yürütme modellerinin temelidir.Dolaylı İstem EnjeksiyonuIndirect Prompt InjectionKötü niyetli talimatın modele dışarıdan bir belge/web sayfası üzerinden ulaşması.Dosya YüklemeFile UploadPDF, tablo veya görselleri sohbete ekleyip analiz ettirme.Döner Konumsal KodlamaRoPE (Rotary Position Embedding)Konum bilgisini vektörleri döndürerek kodlayan, uzun bağlam genişletmeye elverişli konumsal kodlama yöntemi.Dudak SenkronuLip SyncBir videodaki ağız hareketlerinin verilen ses kaydıyla eşleştirilmesi.Durdurma DizisiStop SequenceModelin üretimi durdurmasını tetikleyen belirli karakter/token dizisi.Durum GrafiğiState GraphAjan akışının düğümler (adımlar) ve kenarlar (geçişler) ile modellendiği yapı (LangGraph yaklaşımı).

Ana Sayfa
YZ Haberleri
YZ Terimleri
YZ Linkleri