bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

bölüm

Yapay Zekâ Terimleri

43 terim · yeni nesil yapay zekâ

Ajan Ödeme ProtokolleriAP2 / Agentic Commerce ProtocolYapay zekâ ajanlarının kullanıcı adına güvenli şekilde alışveriş ve ödeme yapabilmesi için geliştirilen açık protokoller (Google'ın AP2'si, OpenAI ve Stripe'ın Agentic Commerce Protocol'ü).Ajan Tabanlı Süreç OtomasyonuAgentic Process Automation (APA)Kurumsal süreçlerde sabit RPA betikleri yerine hedef verilen yapay zekâ ajanlarının adımları kendisinin planladığı, istisnaları yorumladığı ve gerektiğinde RPA robotlarını ya da insanları devreye soktuğu otomasyon yaklaşımı; Automation Anywhere ve UiPath gibi RPA üreticilerinin yeni ürün hattıdır.Ajan Tabanlı TicaretAgentic CommerceAjanların kullanıcı adına ürün araştırıp satın alma ve ödeme yapabilmesi; ödeme protokolleri ve güven sorunlarını gündeme getirir.Ajan Tabanlı WebAgentic WebWeb sitelerinin insanlar kadar ajanlar için de tasarlandığı, MCP/WebMCP gibi standartlarla makine erişimine açıldığı vizyon.Akıllı OtomasyonIntelligent Automation (IA)RPA'nın OCR, belge anlama, makine öğrenmesi ve süreç madenciliğiyle birleştirildiği otomasyon yaklaşımı; fatura veya başvuru formu gibi yarı yapılandırılmış belgeleri okuyup karar gerektiren basit adımları da yürütebilir.Beyin-Bilgisayar ArayüzüBCI (Brain-Computer Interface)Beyin sinyallerini okuyup bilgisayar komutlarına dönüştüren (veya beyne sinyal gönderen) sistem; kafatası içine yerleştirilen implantlar veya kafaya takılan EEG cihazlarıyla çalışır. Felçli hastaların bilgisayar ve cihazları düşünceyle kontrol etmesi, yapay zekâ modelleriyle sinyallerin çözümlenmesi başlıca kullanımıdır.BlindsightBlindsight (Neuralink)Neuralink'in, görme korteksi sağlam olan görme engellilerde gözü atlayıp görme korteksini doğrudan uyararak temel görme sağlamayı amaçlayan beyin implantı; ABD FDA'sı Eylül 2024'te 'çığır açan cihaz' statüsü verdi. İlk insan implantı 2025'ten 2026'ya ertelendi ve Kasım 2026 itibarıyla gerçekleştiği doğrulanmadı.Büyük Eylem ModeliLAM (Large Action Model)Dil yerine uygulama arayüzlerinde eylem üretmeye eğitilmiş model türü.Büyük Kavram ModeliLCM (Large Concept Model)Token yerine cümle düzeyinde anlamsal kavramlar üzerinde çalışan Meta araştırma mimarisi.ChatGPT AtlasOpenAI'nin Ekim 2025'te çıkardığı, ChatGPT'nin yerleşik olduğu ve ajan moduyla sayfalarda kullanıcı adına işlem yapabilen yapay zekâ tarayıcısı; 9 Ağustos 2026'da kapatıldı, tarayıcı özellikleri ChatGPT masaüstü uygulamasına taşındı.ChatGPT DotsDots (OpenAI)OpenAI'nin Eylül 2026'da tanıttığı, ad ve avatar verilebilen, Slack, Teams ve ChatGPT üzerinden çalışıp kodlama dahil iş görevlerini üstlenen, sürekli açık iş ajanları.Claude DuetClaude Duet (Anthropic)Anthropic'in 21 Ekim 2026'da araştırma önizlemesi olarak açtığı, bulutta kendi sanal makinesi ve tarayıcısıyla çalışan proaktif kişisel ajan; bağlı e-posta, takvim ve iş uygulamalarını birkaç saatte bir tarayıp dikkat gerekenleri bildirir, işleri arka planda yürütür. Gönderme, ödeme, imzalama ve silme kullanıcı onayı gerektirir; hesaplar arası para aktarma ve menkul kıymet işlemleri onayla bile yapılamaz.Çıkarım Zamanı ÖlçeklemeInference-time ScalingModel boyutunu değil, çıkarımda harcanan hesaplamayı artırarak performans kazanma paradigması; Test Zamanı Hesaplama ile ilişkili.Derin AraştırmaDeep ResearchAsistanın bir soru için dakikalar boyunca onlarca kaynakta arama yapıp okuduğu, bulguları karşılaştırdığı ve sonunda kaynak gösterimli uzun bir rapor ürettiği ajan tabanlı özellik (ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity'de bulunur).Egemen Yapay ZekâSovereign AIÜlkelerin kendi veri, dil, altyapı ve modelleriyle yapay zekâ kapasitesini dışa bağımlı olmadan geliştirmesi.Etkileşimli Dünya ModeliInteractive World Model (Genie)Kullanıcı eylemlerine gerçek zamanlı tepki veren, oynanabilir sanal ortamlar üreten model.Gizil Akıl YürütmeLatent ReasoningAkıl yürütmenin okunabilir token'lar yerine modelin gizli durum uzayında yapılması araştırması.Grok BotGrok Bot (xAI)xAI'ın Ağustos 2026'da çıkardığı, kendi bulut bilgisayarında sürekli çalışan, API'si olmayan sitelere bile kullanıcı adına giriş yapabilen ve onay gereken adımlarda kullanıcıya mesaj atan ajan.JevJev (TypeSafe AI)San Francisco merkezli TypeSafe AI'ın Eylül 2026'da çıkardığı ilk açık 'System One' karar modeli; metin üretmez, verilen durum ve önceden tanımlanmış sorular için seçim, puan veya olasılık değeri ile güven skoru döndürür. Şirkete göre büyük dil modellerinden çok daha hızlı ve ucuzdur; bu iddialar henüz bağımsız benchmark'larla doğrulanmamıştır. Adını Jevons Paradoksu'ndan alır.Kişisel AjanPersonal Agent / Personal AIKullanıcının tercihlerini, takvimini ve verilerini bilen, onun adına görev yürüten kişisel asistan.Manus2025'te genel amaçlı otonom ajan olarak öne çıkan, araştırma, kodlama ve web işlerini kendi bulut ortamında yürüten ajan ürünü. Meta Aralık 2025'te yaklaşık 2 milyar dolara satın almıştı; Çin'in Nisan 2026'daki iptal kararının ardından Meta'dan ayrıldı ve Tencent'in en büyük ortak olduğu yatırımcı grubunun geri alımıyla yeniden bağımsız şirkete dönüyor.Meta MuseMuse (Meta)Meta'nın Eylül 2026'da çıkardığı, Meta bulutundaki özel bir sanal makinede tarayıcısıyla çalışıp e-posta gönderme, seyahat ayarlama ve alışveriş gibi işleri kullanıcı adına yapan kişisel ajan.Nöro-Sembolik Yapay ZekâNeuro-symbolic AISinir ağlarının örüntü öğrenmesiyle sembolik mantığın kural tabanlı akıl yürütmesini birleştiren yaklaşım.OpenClawPeter Steinberger'ın geliştirdiği, eski adları Clawdbot ve Moltbot olan, yerelde çalışıp dosyalara, betiklere ve tarayıcıya erişen, WhatsApp ve Slack gibi sohbet uygulamalarından yönetilen açık kaynak kişisel ajan; Temmuz 2026'dan beri kâr amacı gütmeyen OpenClaw Foundation çatısında yürütülüyor.Öz-İyileştiren Yapay ZekâSelf-improving AI / Recursive Self-ImprovementYapay zekânın kendi eğitim verisini, kodunu veya mimarisini geliştirerek yeteneklerini artırması senaryosu.Özyinelemeli Dil ModeliRLM (Recursive Language Model)Çok uzun bir girdiyi tek seferde okumak yerine parçalara ayırıp kendini özyinelemeli olarak çağırarak işleyen model yaklaşımı.Perplexity CometComet (Perplexity)Perplexity'nin, gezinilen sayfalar hakkında soru sormayı ve tarayıcıdaki görevleri yapay zekâya devretmeyi sağlayan tarayıcısı.Robotik Süreç OtomasyonuRPA (Robotic Process Automation)Bir insanın ekranda yaptığı tıklama, kopyalama, form doldurma gibi tekrarlayan işleri önceden kodlanmış kurallarla taklit eden yazılım robotları (UiPath, Automation Anywhere, Power Automate); kurala bağlı ve yapılandırılmış işlerde hızlıdır, ancak ekran veya süreç değişince kırılır ve istisnalarda insana ihtiyaç duyar.Sentetik MedyaSynthetic MediaYapay zekâ ile üretilen veya değiştirilen her türlü görsel, ses ve video içeriğin genel adı.Süper HizalamaSuperalignmentİnsandan daha zeki sistemlerin insan değerleriyle uyumlu kalmasını sağlama araştırma alanı.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium