bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

bölüm

Yapay Zekâ Terimleri

1126 terim · Ç harfinde 27

Çalışma BelleğiWorking MemoryAjanın o anki görev için aktif tuttuğu ara sonuçlar ve durum bilgisi.Çapraz DikkatCross Attentionİki farklı dizi arasındaki ilişkiyi hesaplayan dikkat türü (örn. kodlayıcı-kod çözücü arası).Çapraz DoğrulamaCross-ValidationVeriyi birden fazla parçaya bölüp sırayla her parçayı test kümesi olarak kullanan güvenilir değerlendirme yöntemi.Çapraz EntropiCross EntropySınıflandırma görevlerinde yaygın kullanılan kayıp fonksiyonu türü.Çekişmeli SağlamlıkAdversarial RobustnessBir modelin çekişmeli saldırılara karşı dayanıklılık düzeyi.Çekişmeli SaldırıAdversarial AttackBir yapay zekâ sistemini yanıltmak için özel olarak tasarlanmış, kasıtlı girdi.Çekişmeli Üretici AğGAN (Generative Adversarial Network)Üretici ve ayırt edici iki ağın birbirine karşı eğitildiği üretken model mimarisi.Çevresel EtkiEnvironmental Impact of AIModel eğitimi ve çıkarımının enerji, su ve karbon ayak izi.Çevrimdışı Pekiştirmeli ÖğrenmeOffline RLAjanın ortamla etkileşmeden, önceden toplanmış veri kümesinden öğrenmesi.Çevrimiçi / Çevrimdışı DeğerlendirmeOnline / Offline EvaluationGerçek kullanıcı trafiğinde (çevrimiçi) veya sabit test kümesinde (çevrimdışı) yapılan değerlendirme.ÇıkarımInferenceEğitilmiş bir modelin yeni girdiler üzerinde tahmin/çıktı üretmesi.Çıkarım MaliyetiInference Cost (Cost per Request)Modeli kullanırken her istek için ödenen maliyet; API'de girdi token'ı × girdi fiyatı + çıktı token'ı × çıktı fiyatı olarak hesaplanır, kendi barındırılan modelde ise GPU-saat maliyeti işlenen istek sayısına bölünür. Uzun bağlam, düşünme token'ları ve araç çağrıları maliyeti hızla artırır.Çıkarım MotoruInference EngineEğitilmiş modeli sunucuda veya cihazda çalıştırıp istekleri karşılayan yazılım; KV önbellek yönetimi, sürekli yığınlama, niceleme ve paralellik gibi tekniklerle gecikmeyi düşürüp işlem hacmini artırır (vLLM, SGLang, TensorRT-LLM, llama.cpp).Çıkarım SağlayıcılarıInference Providers (Together, Fireworks, Groq)Açık ağırlıklı modelleri hızlı ve uygun maliyetli API ile sunan uzman servisler.Çıkarım Zamanı ÖlçeklemeInference-time ScalingModel boyutunu değil, çıkarımda harcanan hesaplamayı artırarak performans kazanma paradigması; Test Zamanı Hesaplama ile ilişkili.Çift Kodlayıcı vs Çapraz KodlayıcıBi-encoder vs Cross-encoderSorgu ve belgeyi ayrı ayrı gömerek hızlı arama yapan (bi-encoder) ile birlikte okuyarak hassas puanlayan (cross-encoder) model yaklaşımları.Çin OdasıChinese RoomJohn Searle'ün 1980'de ortaya attığı düşünce deneyi: Çince bilmeyen biri bir kural kitabına bakarak Çince sorulara kusursuz yanıtlar veriyorsa dışarıdan Çince anlıyormuş gibi görünür ama anlamaz; Searle buradan sembolleri kurallara göre işleyen bir programın gerçek anlama sahip olmadığını savunur.ÇipletChipletTek parça büyük bir yonga yerine, birbirine bağlanan daha küçük yonga parçalarından oluşturulan işlemci tasarımı; yapay zekâ hızlandırıcılarında ölçek ve maliyet avantajı sağlar.Çok Başlı DikkatMulti-Head AttentionDikkatin birden fazla paralel 'baş' ile hesaplanıp birleştirilmesi; her baş farklı ilişki türlerini yakalar.Çok Modlu Büyük Dil ModeliMLLM / MM-LLM (Multimodal LLM)Metin dışında görsel, ses gibi farklı veri türlerini de işleyebilen büyük dil modeli.Çok Modlu RAGMultimodal RAGMetin yanında görsel, tablo ve ses gibi içeriklerin de indekslenip getirildiği RAG yaklaşımı.Çok Örnekli JailbreakMany-shot JailbreakingUzun bağlama çok sayıda sahte diyalog örneği doldurarak modelin güvenlik eğitimini aşındıran saldırı.Çok Turlu İsteklerMRTR (Multi Round-Trip Requests)Temmuz 2026 MCP spesifikasyonunda gelen desen: sunucu ek bilgiye ihtiyaç duyduğunda bağlantıyı açık tutmak yerine 'girdi gerekli' yanıtı döner, istemci kullanıcıdan bilgiyi toplayıp aynı isteği yanıtlarla yeniden gönderir. Sunucunun oturum durumu tutmadan ölçeklenmesini sağlar.Çok Turlu SohbetMulti-turn ConversationBirden fazla soru-cevap turundan oluşan, önceki turların bağlam olarak modele tekrar gönderildiği etkileşim.Çoklu AjanMulti-AgentBirden fazla uzmanlaşmış ajanın bir görevi birlikte yürüttüğü sistem; yönetici-çalışan (hiyerarşik), sıralı ardışık düzen, paralel çalışma veya ajanların doğrudan mesajlaştığı ağ yapısı gibi düzenlerle kurulur.Çoklu Sağlayıcı StratejisiMulti-provider StrategyTek bir model sağlayıcısına bağımlılığı azaltmak için birden fazla sağlayıcının yedekli kullanılması.Çoklu Vektör GetirmeMulti-vector Retrieval (ColBERT)Belgeyi tek vektör yerine token başına vektörlerle temsil eden, daha hassas eşleşme sağlayan yaklaşım.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium