Tümüüretken yapay zekâ565makine öğrenmesi197yapay zekâ ajanları98yapay zekâ araçları89model eğitimi81yapay zekâ güvenliği64çıkarım57yapay zekâ şirketleri48yapay zekâ modelleri48rag48framework46benchmark46değerlendirme46model mimarileri44yeni nesil yapay zekâ43mlops42yapay zekâ temelleri39llmops37gözlemlenebilirlik36token35transformer35yapay zekâ yönetişimi32yapay zekâ donanımı30yapay zekâ tarihi29yapay zekâ etiği29regülasyon29bilgi yönetimi28dosya formatları27kodlama25üretken medya25multimodal25görsel üretimi25doğal dil işleme23veri güvenliği22gizlilik22pekiştirmeli öğrenme21yapay zekâ maliyeti20sohbet robotları19yapay zekâ iş dünyası17robotik16fiziksel yapay zekâ16içerik doğrulama13mcp5xai3hugging face3openai2anthropic2perplexity2neuralink2az örnekle öğrenme1euclidean distance1ann search1yaklaşık en yakın komşu arama1vector store1vektör deposu1nearest neighbor1en yakın komşu1hierarchical navigable small world1hnsw1dot product1
BağlamContextModele verilen ve yanıtı şekillendiren tüm girdi bilgisi (istem, geçmiş, belge, araç sonuçları vb.).Bağlam BozulmasıContext Rot / Context PoisoningBağlam bozulması (context rot): bağlam uzadıkça, ilgili bilgi içinde olsa bile modelin performansının düşmesi. Bağlam zehirlenmesi (context poisoning): hatalı, halüsinasyon ürünü veya kötü niyetli bilginin bağlama girip sonraki adımlarda tekrar tekrar kullanılması.Bağlam DosyalarıContext Files (AGENTS.md, CLAUDE.md, .cursorrules)Ajana proje kuralları, kod stili ve çalışma talimatlarını kalıcı olarak veren, depoda tutulan Markdown dosyaları.Bağlam İçi ÖğrenmeIn-context LearningModelin ağırlıkları güncellenmeden, yalnızca istemdeki örneklerden anlık öğrenmesi.Bağlam MühendisliğiContext EngineeringModelin her adımda bağlam penceresinde ne göreceğinin (sistem istemi, araç tanımları, getirilen belgeler, bellek, konuşma geçmişi) seçilmesi, sıralanması ve sıkıştırılması disiplini; uzun süren ajan görevlerinde tek bir istemi iyileştirmekten daha belirleyicidir.Bağlam PenceresiContext WindowModelin bir seferde işleyebildiği maksimum token sayısı.Bağlam SıkıştırmaContext CompressionBağlam penceresini verimli kullanmak için geçmiş bilgiyi özetleyip küçültme tekniği.Bağlamsal GetirmeContextual RetrievalHer parçaya, ait olduğu belgenin özet bağlamının eklenerek gömme kalitesinin artırılması (Anthropic).Bağlayıcılar / UygulamalarConnectors / AppsAsistanın Gmail, Drive, takvim veya kurum içi sistemler gibi harici servislerden veri okumasını ve işlem yapmasını sağlayan, çoğunlukla MCP üzerine kurulu entegrasyonlar; 2023'teki ChatGPT eklentilerinin yerini aldı.Basit RAGNaive RAGTek adımlı, basit getir-üret akışına dayanan RAG türü.Başlangıç / Bitiş KaresiStart / End FrameVideo üretiminde ilk ve son karenin sabitlenip aradaki hareketin model tarafından üretilmesi.Bayt Çifti KodlamaBPE (Byte Pair Encoding)Sık geçen karakter çiftlerini birleştirerek alt kelime token'ları oluşturan yöntem.Baz ModelBase ModelHenüz talimat/sohbet için ince ayar yapılmamış, ham ön-eğitimli model.Beceri Açığı ve Yeniden Beceri KazandırmaSkills Gap / ReskillingYapay zekâ çağında iş gücünün ihtiyaç duyduğu yeni beceriler ile mevcut beceriler arasındaki fark ve kapatılması.Beklenmeyen Kod ÇalıştırmaUnexpected Code Execution (ASI05)Ajanın kod üretme veya araç erişimi üzerinden istenmeyen ya da saldırganın yönlendirdiği kodu çalıştırması; ör. incelenmemiş bir kabuk komutuyla üretim verisinin silinmesi veya üzerine yazılması.BeklentilerExpectationsDeğerlendirme için beklenen/doğru çıktı (ground truth) tanımları.Belge AyrıştırmaDocument ParsingPDF, Word, HTML gibi belgelerden metin, tablo ve yapının çıkarılması; RAG'ın ilk adımı.Belge DeposuDocument StoreVerileri satır-sütun yerine JSON benzeri belgeler olarak saklayan veritabanı türü (MongoDB gibi); RAG sistemlerinde ise kaynak metin parçalarının ve metadata'sının tutulduğu bileşen.BellekMemoryBir ajanın geçmiş bilgiyi saklayıp kullanabilmesi.Bellek Bant GenişliğiMemory BandwidthBellekten işlemciye saniyede aktarılabilen veri miktarı; LLM çıkarım hızını çoğunlukla bu sınırlar.Bellek ÖzelliğiMemory FeatureAsistanın sohbetler arasında kullanıcı hakkında öğrendiği bilgileri hatırlaması özelliği.Bellek ve Bağlam ZehirlenmesiMemory & Context Poisoning (ASI06)Saldırganın ajanın kalıcı belleğine veya getirdiği bağlama kötü niyetli ya da yanıltıcı veri yerleştirmesi; zehirli bilgi sonraki adım ve oturumlarda tekrar kullanılarak ajanın akıl yürütmesini ve eylemlerini çarpıtır.Benchmark DoygunluğuBenchmark SaturationModellerin bir benchmark'ta tavan puana ulaşması sonucu ölçütün ayırt ediciliğini kaybetmesi.BERT / T5Google'ın transformer tabanlı öncü modelleri: iki yönlü anlama (BERT) ve metinden metne birleşik çerçeve (T5).BERTScoreReferans ve çıktı arasındaki benzerliği kelime eşleşmesi yerine bağlamsal gömmelerle ölçen metrik.Beyin-Bilgisayar ArayüzüBCI (Brain-Computer Interface)Beyin sinyallerini okuyup bilgisayar komutlarına dönüştüren (veya beyne sinyal gönderen) sistem; kafatası içine yerleştirilen implantlar veya kafaya takılan EEG cihazlarıyla çalışır. Felçli hastaların bilgisayar ve cihazları düşünceyle kontrol etmesi, yapay zekâ modelleriyle sinyallerin çözümlenmesi başlıca kullanımıdır.Bileşik Yapay Zekâ SistemleriCompound AI SystemsTek model yerine birden fazla model, araç, getirme ve kontrol mantığının birleştiği sistem yaklaşımı.Bilgi ÇıkarımıInformation ExtractionYapılandırılmamış metinden yapılandırılmış bilgi (varlık, ilişki, olay) üretme.Bilgi DamıtmaDistillationBüyük bir modelin bilgisinin küçük bir modele aktarılması süreci.Bilgi GrafiğiKnowledge GraphVarlıklar ve aralarındaki ilişkilerin graf yapısıyla temsil edilmesi.Bilgi Kesim TarihiKnowledge CutoffModelin eğitim verisinin kapsadığı son tarih; sonrasındaki olayları model bilmez.Bilgi TabanıKnowledge BaseBir kuruluş veya sistemin yapılandırılmış bilgi deposu.Bilgi YönetimiKnowledge ManagementKurumsal bilginin toplanması, düzenlenmesi, paylaşılması ve yapay zekâya erişilebilir kılınması disiplini.Bilgisayar Kullanan AjanCUA (Computer-Use Agent)Ekran görüntüsünü yorumlayıp fare/klavye eylemleri üreterek herhangi bir yazılımı kullanabilen ajan türü.Bilgisayar KullanımıComputer UseBir modelin ekran/fare/klavye üzerinden bilgisayarı doğrudan kullanabilmesi.Bilgisayarlı GörüComputer VisionBilgisayarların görsel verileri (görsel, video) anlamlandırmasını sağlayan yapay zekâ alanı.Bletchley Park ZirvesiAI Safety Summit, Bletchley Park (2023)1–2 Kasım 2023'te İngiltere'deki Bletchley Park'ta düzenlenen ilk küresel Yapay Zekâ Güvenliği Zirvesi; ABD, Çin ve Türkiye dahil 28 ülke ile Avrupa Birliği, sınır yapay zekâ modellerinin risklerine dair Bletchley Bildirgesi'ni onayladı. Seri Seul (Mayıs 2024), Paris (Şubat 2025) ve Yeni Delhi'de (Şubat 2026) sürdü; sonraki zirve Haziran 2027'de Cenevre'de planlandı.BLEUMakine çevirisinin referans çevirilerle ne kadar n-gram (ardışık kelime dizisi) örtüşmesi taşıdığını ölçen, kısa çıktıları cezalandıran otomatik metrik; anlamca doğru ama farklı kelimelerle yazılmış çevirileri düşük puanlayabilir.BlindsightBlindsight (Neuralink)Neuralink'in, görme korteksi sağlam olan görme engellilerde gözü atlayıp görme korteksini doğrudan uyararak temel görme sağlamayı amaçlayan beyin implantı; ABD FDA'sı Eylül 2024'te 'çığır açan cihaz' statüsü verdi. İlk insan implantı 2025'ten 2026'ya ertelendi ve Kasım 2026 itibarıyla gerçekleştiği doğrulanmadı.BM25Bir belgenin sorguyla ilgisini terim sıklığı, terimin derlemdeki nadirliği (IDF) ve belge uzunluğu normalizasyonuna göre puanlayan klasik anahtar kelime sıralama fonksiyonu; hibrit aramada anlamsal aramanın yanında hâlâ standart bileşendir.Boyut İndirgemeDimensionality Reduction (PCA)Verinin bilgi kaybını en aza indirerek daha az boyutla temsil edilmesi; Temel Bileşen Analizi (PCA) en yaygın yöntemidir.Bölüm / YörüngeEpisode / TrajectoryAjanın başlangıçtan bitişe kadar geçirdiği durum-eylem-ödül dizisi.BudamaPruningModelden önemsiz ağırlık/nöronların çıkarılarak küçültülmesi.Bulut Yapay Zekâ PlatformlarıCloud AI PlatformsAWS (Bedrock), Microsoft (Foundry, eski Azure OpenAI/AI Foundry) ve Google'ın (Gemini Enterprise Agent Platform, eski Vertex AI) birçok sağlayıcının modeline yönetilen erişim, ince ayar, ajan kurma ve dağıtım sunan bulut servisleri.Büyük Akıl Yürütme ModeliLRM (Large Reasoning Model)Yanıt vermeden önce uzun bir iç düşünme zinciri üretmek üzere, çoğunlukla doğrulanabilir ödüllerle pekiştirmeli öğrenme kullanılarak eğitilmiş model (OpenAI o-serisi, DeepSeek-R1). Günümüzde bu yetenek çoğu sınır modelde ayrı bir sınıf yerine açılıp kapatılabilen bir düşünme modu olarak sunulur.Büyük Dil ModeliLLM (Large Language Model)Transformer mimarisiyle devasa metin derlemleri üzerinde sonraki token'ı tahmin edecek şekilde ön eğitilmiş, milyarlarca parametreli dil modeli; ardından talimat ve hizalama eğitimiyle sohbet, yazma, kodlama gibi pek çok göreve uyarlanır (GPT, Claude, Gemini, Llama).Büyük Eylem ModeliLAM (Large Action Model)Dil yerine uygulama arayüzlerinde eylem üretmeye eğitilmiş model türü.Büyük Görsel-Dil ModeliLVLM (Large Vision-Language Model)Önceden eğitilmiş bir büyük dil modelinin bir görsel kodlayıcıyla, genellikle bir bağlayıcı katman üzerinden birleştirilmesiyle kurulan görsel-dil modeli (LLaVA, Qwen-VL vb.); literatürde çoğu zaman VLM ile eş anlamlı kullanılır.Büyük Kavram ModeliLCM (Large Concept Model)Token yerine cümle düzeyinde anlamsal kavramlar üzerinde çalışan Meta araştırma mimarisi.Büyük VeriBig DataGeleneksel yöntemlerle işlenemeyecek hacim, hız ve çeşitlilikteki veri kümeleri.

Ana Sayfa
YZ Haberleri
YZ Terimleri
YZ Linkleri