bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

bölüm

Yapay Zekâ Terimleri

1126 terim · T harfinde 59

Taklit ÖğrenmesiImitation LearningAjanın ödül yerine uzman gösterimlerini taklit ederek öğrenmesi (davranış klonlama).Takma AdlandırmaPseudonymizationKişisel tanımlayıcıların, ayrı tutulan bir anahtarla geri çözülebilir takma değerlerle değiştirilmesi.TaksonomiTaxonomyKavramların hiyerarşik olarak sınıflandırılması.Talimat İnce AyarıInstruction TuningModelin talimatları daha iyi takip etmesi için yapılan ince ayar türü.Talimat/Sohbet ModeliInstruct/Chat ModelTalimat takip etme veya sohbet için özel olarak ince ayarlanmış model türü.Tam EşleşmeExact MatchModel çıktısının referans cevapla birebir aynı olma oranı.Tam Turing TestiTotal Turing TestStevan Harnad'ın 1989'da önerdiği, Turing Testi'ni yalnızca yazılı sohbetle sınırlamayıp makinenin görme ve nesneleri kullanma gibi algı ve hareket becerilerinde de insandan ayırt edilememesini şart koşan genişletilmiş test.Tam Zamanında BağlamJust-in-Time Context / RetrievalBilginin bağlama baştan toplu yüklenmesi yerine, ajan tarafından yalnızca gerektiği anda araçlarla getirilmesi; bağlam kirliliğini ve maliyeti azaltır.Tam Zamanında ErişimJust-in-Time Access / Short-lived CredentialsKalıcı yetki yerine yalnızca bir görev süresince geçerli, kısa ömürlü ve otomatik sona eren yetki ve kimlik bilgisi verilmesi; sızan bir anahtarın veya kontrolden çıkan bir ajanın verebileceği zararı sınırlar.Tarayıcı AjanıBrowser AgentWeb tarayıcısında otonom olarak gezinip işlem yapabilen ajan.Tarayıcıdan OkumaBrowser/Page Reading (Scraping)Bir ajanın web sayfasının kodunu (DOM/HTML) ayrıştırarak içerik ve eylemleri çıkarması; sayfa tasarımı değiştiğinde kırılgan olabilir.Tekinsiz VadiUncanny ValleyJapon robotik bilimci Masahiro Mori'nin 1970'te tanımladığı olgu: robot veya dijital karakter insana benzedikçe sempati artar, ancak çok benzeyip tam benzemediği noktada ani bir rahatsızlık ve tedirginlik duyulur; insansı robot ve dijital insan tasarımında dikkate alınır.Teknolojik TekillikTechnological SingularityYapay zekânın kendini hızla geliştirerek insan zekâsını aştığı ve sonrasındaki gelişmelerin öngörülemez hâle geldiği varsayımsal an; I. J. Good'un 1965'teki 'zekâ patlaması' fikrine dayanır, Vernor Vinge'in 1993 makalesi ve Ray Kurzweil'in 2045 öngörüsüyle yaygınlaştı.Tekrar / Frekans CezasıRepetition / Frequency PenaltyDaha önce üretilen token'ların tekrar seçilme olasılığını düşüren örnekleme parametreleri.TekrarlanabilirlikReproducibilityAynı veri, kod ve ayarlarla aynı sonucun yeniden elde edilebilmesi.Tekrarlayan Sinir AğıRNN (Recurrent Neural Network)Sıralı veriyi işlemek için önceki adımın çıktısını kullanan sinir ağı mimarisi.TeleoperasyonTeleoperationİnsanın robotu uzaktan kontrol etmesi; robot eğitim verisi toplamanın temel yöntemi.Telif Hakkı ve Eğitim VerisiCopyright & Training DataTelifli içeriğin model eğitiminde kullanılmasının hukuki durumu; ABD'de mahkemeler eğitimi adil kullanım sayabildi ama korsan kaynaklardan veri edinmeyi sorunlu buldu (Anthropic'in 1,5 milyar dolarlık uzlaşması), Almanya'da GEMA-OpenAI davasında ihlal kararı çıktı; dava süreçleri sürüyor.Temel ModelFoundation ModelGeniş, genel veriyle eğitilip birçok göreve uyarlanabilen büyük ölçekli temel model.TemellendirmeGroundingModel çıktısının doğrulanabilir gerçek kaynaklara dayandırılması.TensorFlow / KerasGoogle'ın derin öğrenme kütüphanesi TensorFlow ve yüksek seviyeli API Keras; Keras 3'ten beri Keras aynı kodu JAX, PyTorch veya TensorFlow üzerinde çalıştırabilir. TensorFlow araştırmada PyTorch ve JAX'in gerisinde kalsa da üretim ve mobilde (LiteRT) kullanılır.TensorFlow Formatları.h5 / SavedModel / .tfliteKeras/TensorFlow model kaydı ve mobil/uç cihazlar için hafif TFLite formatı.TensörÇok boyutlu sayı dizisi; sinir ağlarında veri ve ağırlıkların temel temsil biçimi.Tensör / Pipeline ParalelliğiTensor / Pipeline ParallelismModel paralelliğinin iki türü: katman içi matrislerin (tensör) veya ardışık katman gruplarının (pipeline) farklı cihazlara dağıtılması.Tensör ÇekirdekleriTensor CoresNVIDIA GPU'larında matris çarpımını hızlandıran özel donanım birimleri.Tensör İşlem BirimiTPU (Tensor Processing Unit)Google tarafından geliştirilen, Gemini gibi modelleri eğitmek ve sunmak için kullanılan özel yapay zekâ çipi.Tercih VerisiPreference DataAynı isteme verilen iki yanıttan hangisinin daha iyi olduğunu gösteren, hizalama eğitiminde kullanılan veri.Terminal AjanıTerminal / CLI AgentKomut satırında çalışan, dosya sistemi ve shell komutlarına doğrudan erişen kodlama ajanı.Ters Pekiştirmeli ÖğrenmeInverse RLGözlemlenen uzman davranışından ödül fonksiyonunu çıkarma problemi.Test ÜretimiTest GenerationYapay zekânın mevcut kod için birim ve entegrasyon testlerini otomatik yazması.Test Zamanı EğitimiTest-Time TrainingModelin çıkarım sırasında karşılaştığı örneğe göre ağırlıklarını geçici olarak güncellemesi.Test Zamanı HesaplamaTTC (Test-Time Compute)Çıkarım sırasında ek hesaplama harcayarak yanıt kalitesini artırma yaklaşımı.TF-IDFBir kelimenin belgedeki sıklığını derlemdeki yaygınlığına göre ağırlıklandıran klasik metin temsil yöntemi.tiktokenOpenAI'nin hızlı BPE tokenizer kütüphanesi; token sayımı ve maliyet tahmini için yaygın kullanılır.TohumSeedRastgelelik başlangıç değeri; aynı istem ve seed ile aynı çıktı tekrar üretilebilir.TokenModelin metni işlerken kullandığı temel birim; bir kelime, kelime parçası, noktalama işareti veya karakter olabilir. İngilizcede bir token ortalama 4 karakter (yaklaşık ¾ kelime) iken eklemeli yapısı nedeniyle Türkçede kelime başına genelde 2–3 token düşer; bu, bağlam penceresini ve maliyeti doğrudan etkiler.Token AktarımıToken PassthroughMCP sunucusunun istemciden aldığı erişim token'ını doğrudan üçüncü taraf bir servise iletmesi; token'ın kime verildiği doğrulanamadığı ve denetim izi kaybolduğu için MCP güvenlik kurallarında açıkça yasaklanmış bir kötü uygulamadır.Token BütçesiToken BudgetBir görev veya oturum için ayrılan maksimum token/maliyet sınırı.Token FiyatlandırmasıToken-based PricingAPI kullanımının işlenen girdi ve üretilen çıktı token sayısına göre ücretlendirilmesi.Token Kullanım TakibiToken Usage TrackingKullanıcı, özellik veya model bazında tüketilen girdi/çıktı token'larının izlenmesi.Tokenizasyon (Veri Güvenliği)Tokenization (Data Security)Hassas verinin anlamsız bir jetonla değiştirilmesi; NLP'deki 'tokenizasyon' ile eş adlı ama farklı bir kavramdır.TokenizerHam metni token dizisine ayrıştıran bileşen.ToksisiteToxicityModel çıktısındaki nefret söylemi, hakaret veya saldırganlık düzeyi.TOML Dosyası.tomlBasit yapılandırma formatı; Python projelerinde (pyproject.toml) ve bazı ajan ayarlarında kullanılır.Top-kTop-k RetrievalAramada en yüksek benzerlik skoruna sahip ilk k sonucun getirilmesi.Top-K ÖrneklemeTop-K SamplingYalnızca en olası K token arasından örnekleme yapan çıktı üretim yöntemi.Top-P ÖrneklemeTop-P (Nucleus) SamplingKümülatif olasılığı belirli bir eşiği geçen token'lar arasından örnekleme.Toplam Sahip Olma MaliyetiTCO (Total Cost of Ownership)Yapay zekâ çözümünün lisans, altyapı, entegrasyon, bakım ve insan kaynağı dahil toplam maliyeti.Toplu APIBatch APIAcil olmayan çok sayıda isteğin toplu gönderilip genelde indirimli fiyatla, saatler içinde işlendiği API modu.Toplu vs Çevrimiçi ÇıkarımBatch vs Online InferenceTahminlerin periyodik olarak toplu üretilmesi ile gerçek zamanlı istek başına üretilmesi arasındaki ayrım.Topluluk ÖğrenmesiEnsemble LearningBirden fazla modelin tahminlerini birleştirerek daha iyi sonuç alma yaklaşımı (bagging, boosting, stacking).TOPSTOPS (Tera Operations Per Second)Genelde NPU'ların tam sayı çıkarım performansını ifade eden birim.Torba Kelime ModeliBag of WordsMetni kelime sırasından bağımsız, kelime sayımlarıyla temsil eden basit yöntem.Trainium / InferentiaAWS Trainium / InferentiaAmazon'un özel yapay zekâ çipleri; Inferentia çıkarım için tasarlandı, Trainium başta eğitim için çıktı ama Trainium2 ve Trainium3 nesilleriyle artık Bedrock'taki çıkarım yükünün çoğunu da taşıyor (ör. Anthropic'in Project Rainier kümesi).TransformerDikkat mekanizmasına dayanan, günümüz LLM'lerinin temel mimarisi.Transformers KütüphanesiTransformers (Hugging Face)Binlerce ön eğitimli modeli tek arayüzle indirip kullanmayı sağlayan Hugging Face kütüphanesi.Turing TestiTuring TestAlan Turing'in 1950'de önerdiği, bir insan değerlendiricinin yazılı sohbette makineyi insandan ayırt edememesi üzerinden zekâyı ölçen test. 2025'te UC San Diego'da yapılan bir çalışmada GPT-4.5, katılımcıların %73'ü tarafından insan sanıldı; bu nedenle test artık genel zekânın yeterli bir ölçütü sayılmıyor.Tutarlılık ModeliConsistency ModelTek veya birkaç adımda görsel üretebilen, difüzyonun hızlandırılmış türevi.Türkiye Ulusal Yapay Zekâ StratejisiTürkiye National AI StrategyTürkiye'nin 2021-2025 dönemi için yayımladığı, yapay zekâ ekosistemini geliştirmeyi hedefleyen resmi strateji belgesi; Ağustos 2026'da yerini Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) almıştır.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium