bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

bölüm

Yapay Zekâ Terimleri

1126 terim · İ harfinde 44

İçerik DenetimiContent ModerationZararlı veya uygunsuz içeriğin tespit edilip engellenmesi.İçerik Kaynağı / ProvenansContent ProvenanceBir dijital içeriğin nereden geldiğini, kim tarafından ve nasıl üretildiğini/değiştirildiğini izleyen kayıt.İçerik Kimlik BilgileriContent CredentialsC2PA standardının kullanıcıya dönük adı ve 'CR' simgesi; içeriğin kim tarafından, ne zaman ve hangi araçla üretilip düzenlendiğini 'beslenme etiketi' gibi gösterir. Adobe Firefly ve ChatGPT görsellerinde, Google Pixel 10 kamerasının fotoğraflarında ve Samsung Galaxy S25'te yapay zekâyla düzenlenmiş görsellerde bulunur.İçini DoldurmaInpaintingGörselin seçilen bir bölgesini istemle uyumlu şekilde yeniden üretme/düzenleme.İkili Karşılaştırma / Kazanma OranıPairwise Comparison / Win Rateİki modelin aynı isteme verdiği yanıtların karşılaştırılıp hangisinin kaç kez tercih edildiğinin ölçülmesi.İkinci BeyinSecond BrainTiago Forte'nin popülerleştirdiği, kişinin not, belge ve fikirlerini dijital ortamda toplayıp düzenlediği, yapay zekâ ile sorgulanabilen ve birbirine bağlanabilen kişisel bilgi sistemi (Notion, Obsidian gibi araçlarla kurulur).İleri Beslemeli AğFFN (Feed-Forward Network)Her transformer bloğunda dikkat katmanını izleyen, token bazında çalışan tam bağlantılı katman.İlişki ÇıkarımıRelation ExtractionMetindeki varlıklar arasındaki ilişkilerin (çalışıyor, kurucusu vb.) otomatik tespiti.İlk Token SüresiTTFT (Time to First Token)İsteğin gönderilmesinden ilk token'ın alınmasına kadar geçen süre; algılanan hızın temel ölçütü.İnce AyarFine-tuningÖn eğitimli bir modelin belirli bir görev için ek eğitilmesi.İndekslemeIndexingBelgelerin parçalanıp gömmelerinin hesaplanarak aranabilir bir yapıya (indeks) dönüştürülmesi süreci.İndirim FaktörüDiscount FactorGelecekteki ödüllerin bugünkü değerini azaltan katsayı (gamma).İnsan DeğerlendirmesiHuman EvaluationModel çıktılarının insanlar tarafından değerlendirilmesi.İnsan DöngüdeHuman-in-the-Loop (HITL)İnsanların eğitim veya üretim sürecinde yapay zekâ çıktılarını gözden geçirip onayladığı veya düzelttiği sistem tasarımı.İnsan Geri Bildirimiyle Pekiştirmeli ÖğrenmeRLHF (Reinforcement Learning from Human Feedback)İnsanların model yanıtlarını karşılaştırarak verdiği tercihlerden bir ödül modeli eğitilip dil modelinin bu ödülü artıracak şekilde pekiştirmeli öğrenmeyle (genellikle PPO) güncellendiği hizalama yöntemi; ChatGPT gibi sohbet modellerinin temel tekniklerinden biridir.İnsan GözetimdeHuman-on-the-Loopİnsanın her adımı onaylamadan, sistemi izleyip gerektiğinde müdahale ettiği gözetim modeli.İnsan Onayı / KesmeHuman Approval / InterruptAjanın riskli bir eylemden önce durup insandan onay beklemesi mekanizması.İnsan-Ajan Güveninin İstismarıHuman-Agent Trust Exploitation (ASI09)Kullanıcıların ajana duyduğu güvenin ve önerilerine aşırı bağlılığın istismar edilerek kararların yönlendirilmesi veya bilgi elde edilmesi; ikna edici ama yanlış bir öneriyi kullanıcıya onaylatmak gibi.İnsan-Yapay Zekâ İş BirliğiHuman-AI Collaborationİnsan ve yapay zekânın güçlü yönlerini birleştirerek birlikte çalışması; 'artırılmış' iş gücü yaklaşımı.İnsansı RobotHumanoid Robotİnsan bedenine benzer yapıda, insan ortamlarında çalışmak üzere tasarlanan genel amaçlı robot (Optimus, Figure, Atlas).İskeleScaffoldingModelin etrafında davranışını belirleyen katman: sistem istemi, araç tanımları, çıktı ayrıştırma ve bağlam yönetimi.İstemPromptModele verilen girdi metni.İstem / Önek AyarıPrompt Tuning / Prefix TuningModel ağırlıklarını değiştirmeden, girdiye eklenen öğrenilebilir 'yumuşak' vektörlerle uyarlama yapan PEFT yöntemleri.İstem EnjeksiyonuPrompt InjectionModelin güvenilir talimatlarla güvenilmeyen veriyi ayırt edememesinden yararlanıp girdiye eklenen talimatlarla uygulamanın veya ajanın asıl talimatlarını geçersiz kılma saldırısı; jailbreak'ten farkı, modelin güvenlik eğitimini değil uygulamanın kurgusunu hedeflemesidir.İstem Kayıt DefteriPrompt RegistryPrompt şablonlarının versiyonlanıp merkezi olarak yönetildiği sistem.İstem KütüphanesiPrompt LibraryKurum içinde paylaşılan, test edilmiş ve onaylı istem şablonları koleksiyonu.İstem Mühendisi / Yapay Zekâ MühendisiPrompt Engineer / AI EngineerSırasıyla istem tasarımına odaklanan ve LLM tabanlı uygulamaları uçtan uca geliştiren meslek rolleri.İstem MühendisliğiPrompt Engineeringİstemleri en iyi sonucu almak için tasarlama ve optimize etme pratiği.İstem Olarak KodPrompt-as-Codeİstemlerin ve ajan talimatlarının kodla birlikte sürüm kontrolünde tutulup yönetilmesi.İstem Oyun AlanıPrompt Playgroundİstemlerin farklı model ve parametrelerle hızlıca denenip karşılaştırıldığı arayüz.İstem ÖnbelleğiPrompt CacheAynı önekle (sistem istemi, araç tanımları, uzun belge) başlayan isteklerde bu kısmın KV önbelleğini sağlayıcı tarafında saklayıp yeniden kullanma; ilk token süresini kısaltır ve önbellekten okunan girdi token'ları belirgin indirimle fiyatlandırılır.İstem ŞablonuPrompt TemplateTekrar kullanılabilir, değişken içeren istem yapısı.İstem ZincirlemePrompt ChainingKarmaşık bir görevin, birinin çıktısının diğerinin girdisi olduğu ardışık istemlere bölünmesi.İstemden UygulamayaPrompt-to-AppDoğal dil açıklamasından çalışan bir web uygulaması üreten araçlar (Lovable, Bolt, v0, Replit Agent).İstihdam TestiEmployment TestNils Nilsson'ın 2005'te önerdiği, insan düzeyinde yapay zekânın ölçütü olarak makinenin insanların yaptığı ekonomik açıdan önemli işleri en az onlar kadar iyi yapabilmesini şart koşan test.İş AkışıWorkflowBelirli adımların önceden tanımlı sırayla yürütülmesi.İşe Özgü BenchmarkCustom / Domain-specific Benchmark (Private Eval)Kurumun kendi gerçek iş örnekleri, beklenen çıktıları ve başarı ölçütleriyle hazırladığı, dışarıya açık olmayan test kümesi; genel benchmark'lar bir modelin o kurumun işinde ne kadar başarılı olacağını göstermediği için model seçimi ve kabulünde esas alınır.İşlem HacmiThroughputBirim zamanda işlenebilen istek veya token miktarı.İzTraceTek bir isteğin baştan sona tüm yürütme kaydı.İz BilgisiTraceInfoMLflow Tracing'de bir iz nesnesinin iki parçasından biri; iz kimliği, durum, başlangıç zamanı, süre, etiketler ve değerlendirmeler gibi hafif metadata'yı tutar ve izleri aramak, filtrelemek için kullanılır.İz VerisiTraceDataMLflow Tracing'de bir iz nesnesinin asıl içeriği; isteğin girdisini, çıktısını ve her biri kendi girdi, çıktı ve süresine sahip span'lerin listesini tutar.İzlemeMonitoringÜretimdeki bir modelin performansının sürekli takip edilmesi.İzleme (Tracing)Tracing (Observability)Bir isteğin uygulama içindeki tüm yürütme akışının uçtan uca kaydedilmesi.İzlenebilirlikTraceabilityBir yapay zekâ sisteminin hangi veriyi kullandığının, hangi kararı neden verdiğinin ve hangi eylemleri yaptığının sonradan yeniden kurulabilmesi.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium