Tümüüretken yapay zekâ565makine öğrenmesi197yapay zekâ ajanları98yapay zekâ araçları89model eğitimi81yapay zekâ güvenliği64çıkarım57yapay zekâ şirketleri48yapay zekâ modelleri48rag48framework46benchmark46değerlendirme46model mimarileri44yeni nesil yapay zekâ43mlops42yapay zekâ temelleri39llmops37gözlemlenebilirlik36token35transformer35yapay zekâ yönetişimi32yapay zekâ donanımı30yapay zekâ tarihi29yapay zekâ etiği29regülasyon29bilgi yönetimi28dosya formatları27kodlama25üretken medya25multimodal25görsel üretimi25doğal dil işleme23veri güvenliği22gizlilik22pekiştirmeli öğrenme21yapay zekâ maliyeti20sohbet robotları19yapay zekâ iş dünyası17robotik16fiziksel yapay zekâ16içerik doğrulama13mcp5xai3hugging face3openai2anthropic2perplexity2neuralink2az örnekle öğrenme1euclidean distance1ann search1yaklaşık en yakın komşu arama1vector store1vektör deposu1nearest neighbor1en yakın komşu1hierarchical navigable small world1hnsw1dot product1
Dağıtık EğitimDistributed TrainingBir modelin birden fazla cihaz/makinede paralel eğitilmesi.DağıtımDeploymentBir modelin üretim ortamına alınması süreci.DalkavuklukSycophancyModelin doğruluk yerine kullanıcının görüşünü onaylamaya, ona hoş gelecek yanıtlar vermeye eğilim göstermesi.DALL-E / GPT ImageOpenAI'nin görsel üretim modelleri; DALL-E 2 ve DALL-E 3 Mayıs 2026'da API'den kaldırıldı, yerini ChatGPT'ye yerleşik, metni görsel içinde doğru yazabilen ve sohbetle düzenleme yapabilen GPT Image (gpt-image) modelleri aldı.Damıtılmış ModelDistilled ModelDaha büyük bir 'öğretmen' modelin davranışını taklit etmek üzere eğitilmiş, daha küçük ve hızlı 'öğrenci' model.Dar Yapay ZekâANI (Artificial Narrow Intelligence)Yalnızca belirli bir görevde uzmanlaşmış yapay zekâ sistemi.Dartmouth ÇalıştayıDartmouth Workshop (1956)1956 yazında ABD'deki Dartmouth Koleji'nde düzenlenen ve yapay zekânın bir araştırma alanı olarak doğduğu kabul edilen çalıştay; John McCarthy, Marvin Minsky, Nathaniel Rochester ve Claude Shannon'ın imzaladığı Ağustos 1955 tarihli proje önerisi 'artificial intelligence' terimini ilk kez kullandı, adı seçen McCarthy'dir.Deep Blue - Kasparov MaçıKasparov Maçı – Deep Blue vs. Kasparov (1997)IBM'in satranç bilgisayarı Deep Blue'nun Mayıs 1997'de New York'ta dünya şampiyonu Garri Kasparov'u altı oyunluk maçta 3,5-2,5 yendiği olay; bir bilgisayar ilk kez standart turnuva zaman kontrollerinde oynanan bir maçta görevdeki dünya şampiyonunu yendi. Gücü makine öğrenmesinden değil, saniyede 200 milyon pozisyonu değerlendiren kaba kuvvet aramadan geliyordu.DeepfakeYapay zekâ ile üretilmiş, gerçek bir kişinin yüzünü veya sesini taklit eden sahte görsel/video/ses içeriği.Deepfake DüzenlemeleriDeepfake RegulationsRıza dışı deepfake üretimini ve yayılmasını suç sayan veya etiketlemeyi zorunlu kılan yasal düzenlemeler.DeepSeekÇin merkezli laboratuvar; Ocak 2025'te düşük maliyetle eğitilmiş açık ağırlıklı akıl yürütme modeli R1 ile küresel etki yarattı, ardından akıl yürütmeyi tek modelde birleştiren V3.x ve Nisan 2026'da V4 serisini açık ağırlıkla yayımladı.DeepSpeed / MegatronDeepSpeed / Megatron-LMÇok büyük modellerin dağıtık eğitimi için Microsoft ve NVIDIA'nın kütüphaneleri.Değer FonksiyonuValue FunctionBir durumdan başlayarak elde edilebilecek beklenen toplam ödülü tahmin eden fonksiyon.DeğerlendiricilerScorersBir çıktıyı veya izi alıp puan, etiket ve gerekçe döndüren değerlendirme fonksiyonları; kurala dayalı kod (ör. biçim kontrolü) ya da LLM yargıç olabilir ve hem geliştirme testlerinde hem üretim izlerinde çalıştırılır.DeğerlendirmeEvals (AI Evaluation)Bir modelin veya yapay zekâ uygulamasının belirli bir işte ne kadar iyi, güvenli ve tutarlı çalıştığını test kümeleri, ölçütler, insan değerlendiriciler veya yargıç modellerle sistematik olarak ölçme işi; yapay zekâ geliştirmede yazılımdaki testlerin karşılığıdır.Değerlendirme ÇatısıEval Harness (lm-evaluation-harness)Birçok benchmark'ı aynı istem biçimi, örnekleme ayarları ve puanlama ile çalıştırarak sonuçları karşılaştırılabilir kılan değerlendirme altyapısı; en bilineni EleutherAI'nin açık kaynak lm-evaluation-harness'ı, bir diğeri İngiltere AISI'nin Inspect çerçevesidir.Değerlendirme DöngüsüEval LoopÜretim izlerinden zor örneklerin toplanıp test kümesine eklenmesi ve her değişiklikte yeniden değerlendirme yapılması.Değerlendirme Odaklı GeliştirmeEvaluation-Driven DevelopmentBir LLM veya ajan uygulamasında önce başarı ölçütlerini ve değerlendirme kümesini tanımlayıp her istem, model veya kod değişikliğini bu değerlendirmelerle ölçerek ilerleyen geliştirme pratiği; yazılımdaki test güdümlü geliştirmenin (TDD) yapay zekâ karşılığıdır.Değerlendirme Veri KümeleriEvaluation DatasetsTest senaryoları ve ground truth içeren merkezi değerlendirme veri kümeleri.Değişim YönetimiChange Management (AI Adoption)Yapay zekâ araçlarının kurumda benimsenmesi için eğitim, iletişim ve direnç yönetimi süreçleri.Denetim İziAudit TrailBir sistemde kimin (kişi veya ajan) neyi, ne zaman ve hangi yetkiyle yaptığının sonradan değiştirilemeyecek biçimde kaydedilmesi; ajanlarda istemleri, araç çağrılarını, onayları ve sonuçları da kapsar, denetim ve olay incelemesinin temelidir.Denetleyici / Orkestratör AjanSupervisor / Orchestrator AgentÇoklu ajan sistemlerinde görevi alt görevlere bölüp uygun alt ajanlara dağıtan, ilerlemeyi izleyen ve sonuçları birleştiren yönetici ajan; alt ajanlar kendi bağlamlarında çalışıp sonucu ona döndürür (orkestratör-çalışan deseni).Deney TakibiExperiment TrackingDenemelerin (parametre, metrik, artefakt) kayıt altına alınması.Depo HaritasıRepo MapKod tabanının dosya, sınıf ve fonksiyon yapısını özetleyen, ajana bağlam olarak verilen sıkıştırılmış temsil.Derin AraştırmaDeep ResearchAsistanın bir soru için dakikalar boyunca onlarca kaynakta arama yapıp okuduğu, bulguları karşılaştırdığı ve sonunda kaynak gösterimli uzun bir rapor ürettiği ajan tabanlı özellik (ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity'de bulunur).Derin ÖğrenmeDeep LearningÇok katmanlı yapay sinir ağları kullanan makine öğrenmesi alt dalı.DerlemCorpusDil modelleri için toplanmış büyük metin koleksiyonu.Destek Vektör MakinesiSVM (Support Vector Machine)Sınıflar arasındaki en iyi ayırıcı sınırı bulmaya çalışan klasik sınıflandırma/regresyon modeli.Determinizm / SeedDeterminism / SeedAynı girdi ve seed değeriyle aynı çıktının alınabilmesi; LLM API'lerinde temperature 0'da bile tam garanti edilemez, çünkü sunucudaki yığın boyutu değiştikçe kayan nokta işlemlerinin sırası ve dolayısıyla sonuç küçük farklar gösterir.DevinDevin (Cognition)Cognition şirketinin, görevleri bulutta kendi ortamında baştan sona yürütüp sonucu pull request olarak sunan otonom yazılım mühendisi ajanı.DevirEpochTüm eğitim verisinin bir kez baştan sona işlenmesi.Devre KesiciCircuit BreakerHata oranı, tekrar eden döngü, maliyet veya anormal davranış belirlenen eşiği aştığında ajanın ya da bağımlı servisin çağrılarını otomatik olarak durduran mekanizma; yazılımdaki devre kesici kalıbından uyarlanmıştır. Elle tetiklenen acil durdurmadan farkı, eşiğe bağlı ve otomatik çalışmasıdır.DevretmeHandoffBir ajanın görevi veya konuşmayı başka bir uzman ajana devretmesi.Dışa GenişletmeOutpaintingGörselin kenarlarını istemle uyumlu yeni içerikle genişletme.Diferansiyel GizlilikDifferential PrivacySorgu sonuçlarına veya eğitim sürecine ölçülü rastgele gürültü ekleyerek tek bir kişinin verisinin veri kümesinde bulunup bulunmamasının sonucu belirgin biçimde değiştirmemesini garanti eden matematiksel çerçeve; gizlilik düzeyi epsilon (ε) parametresiyle ayarlanır.Difüzyon ModeliDiffusion ModelGürültüden başlayarak adım adım veri (genellikle görsel) üreten üretken model türü.Difüzyon TransformerDiT (Diffusion Transformer)Difüzyon modellerini transformer mimarisiyle birleştiren, özellikle görsel ve video üretiminde kullanılan hibrit mimari.Dify / FlowiseLLM uygulamalarını ve ajanları görsel arayüzle kurmayı sağlayan açık kaynak platformlar.Dijital İkizDigital TwinFiziksel bir nesne, tesis veya sürecin sensörlerden gelen gerçek zamanlı veriyle güncellenen sanal kopyası; gerçek sistemi riske atmadan senaryo denemek, arızayı önceden tahmin etmek ve robotları sanal ortamda eğitmek için kullanılır (ör. fabrika, enerji santrali, şehir ikizleri).Dijital İmza / HashDigital Signature / Hashİçeriğin değiştirilmediğini ve kaynağını kriptografik olarak doğrulamaya yarayan yöntemler; C2PA'nın temelini oluşturur.Dikey Yapay Zekâ AjanıVertical AI AgentSağlık, finans, güvenlik gibi tek bir sektörün iş akışlarına ve verisine özel tasarlanmış ajan.Dikkat BaşıAttention HeadÇok başlı dikkat içindeki tek bir bağımsız dikkat hesaplama birimi.Dikkat MekanizmasıAttentionModelin girdinin hangi kısımlarına odaklanacağını belirleyen mekanizma.Dil TespitiLanguage DetectionBir metnin hangi dilde yazıldığının otomatik belirlenmesi.Diziden Diziye ModelSeq2SeqBir giriş dizisini başka bir çıkış dizisine dönüştüren model mimarisi.DockerfileBir uygulamanın konteyner imajının nasıl oluşturulacağını tanımlayan talimat dosyası.Doğal Dil Anlama / ÜretmeNLU / NLGDilin anlamını çözümleme (NLU) ve doğal dil metni üretme (NLG); NLP'nin iki ana kolu.Doğal Dil İşlemeNLP (Natural Language Processing)Bilgisayarların insan dilini anlama, işleme ve üretmesini sağlayan yapay zekâ alanı.Doğrudan Tercih OptimizasyonuDPO (Direct Preference Optimization)Ödül modeli kurmadan doğrudan tercih verisiyle model hizalama yöntemi.DoğrulamaVerificationBir çıktının doğruluğunun bağımsız biçimde kontrol edilmesi; üretken yapay zekâda iddiaların kaynaklarla karşılaştırılması, üretilen kodun testlerle çalıştırılması veya ayrı bir doğrulayıcı modelin (verifier) yanıtı puanlaması gibi yöntemlerle yapılır.Doğrulanabilir Ödüllerle Pekiştirmeli ÖğrenmeRLVR (RL with Verifiable Rewards)Matematik, kod gibi doğruluğu otomatik doğrulanabilen görevlerde ödül modeli yerine kesin doğrulayıcı kullanan RL yöntemi; akıl yürütme modellerinin temelidir.DoğrulukAccuracyTüm tahminler içinde doğru olanların oranı.Doğrusal / Lojistik RegresyonLinear / Logistic RegressionSürekli değer tahmini (doğrusal) ve ikili sınıflandırma (lojistik) için kullanılan en temel istatistiksel modeller.Dolaylı İstem EnjeksiyonuIndirect Prompt InjectionKötü niyetli talimatın modele dışarıdan bir belge/web sayfası üzerinden ulaşması.Dosya YüklemeFile UploadPDF, tablo veya görselleri sohbete ekleyip analiz ettirme.Döner Konumsal KodlamaRoPE (Rotary Position Embedding)Konum bilgisini vektörleri döndürerek kodlayan, uzun bağlam genişletmeye elverişli konumsal kodlama yöntemi.DropoutEğitim sırasında rastgele nöronları devre dışı bırakan düzenlileştirme tekniği.DSPyİstem ve pipeline'ları programatik olarak optimize etmeyi sağlayan framework.Dudak SenkronuLip SyncBir videodaki ağız hareketlerinin verilen ses kaydıyla eşleştirilmesi.Durak KelimelerStop Words'Ve', 'bir', 'için' gibi anlam taşımayan, çoğu zaman filtrelenen yaygın kelimeler.Durdurma DizisiStop SequenceModelin üretimi durdurmasını tetikleyen belirli karakter/token dizisi.DurumStateOrtamın belirli bir andaki tam veya kısmi temsili.Durum GrafiğiState GraphAjan akışının düğümler (adımlar) ve kenarlar (geçişler) ile modellendiği yapı (LangGraph yaklaşımı).Durum Uzayı ModeliSSM / Mamba (State Space Model)Dikkat mekanizması yerine durum uzayı denklemleriyle diziyi işleyen, uzun dizilerde doğrusal karmaşıklık sunan transformer alternatifi mimari.DuyarlılıkRecallGerçek pozitiflerin ne kadarının doğru tespit edildiği oranı.Duygu AnaliziSentiment AnalysisBir metnin arkasındaki duygusal tonun (olumlu, olumsuz, nötr) otomatik olarak tespit edilmesi.Dünya ModeliWorld ModelBir ortamın nasıl işlediğini içsel olarak modelleyip eylemlerin sonuçlarını önceden tahmin edebilen model; bugün robotik ve ajan eğitimi için etkileşimli sanal ortamlar üreten sistemleri de kapsar (Google DeepMind Genie 3, Meta V-JEPA 2).Dünya Temel ModeliWorld Foundation Model (WFM)Fiziksel dünyanın zaman içinde nasıl değiştiğini temsil etmek/tahmin etmek üzere eğitilmiş, simülasyon ve robotikte kullanılan temel model.Düşünce AğacıToT (Tree of Thoughts)Birden fazla akıl yürütme dalının keşfedilip değerlendirildiği teknik.Düşünce GrafiğiGoT (Graph of Thoughts)Akıl yürütme adımlarının bir grafik yapısında birleştirildiği teknik.Düşünce ZinciriCoT (Chain of Thought)Modelin ara akıl yürütme adımlarını açıkça üretmesi tekniği.Düşünme BütçesiThinking BudgetAkıl yürütme modellerinde düşünmeye ayrılacak token miktarını doğrudan sınırlayan parametre (ör. Claude budget_tokens, Gemini thinking_budget); yeni modellerde yerini büyük ölçüde, ne kadar düşüneceğine modelin kendisinin karar verdiği 'effort' veya 'thinking level' gibi düzey ayarlarına bırakmıştır.Düşünme ModuThinking ModeAsistanın yanıt vermeden önce daha uzun akıl yürüttüğü, zor problemler için önerilen mod.Düz Metin.txtBiçimlendirmesiz metin; en basit veri ve istem dosyası formatı.DüzeltilebilirlikCorrigibilityBir yapay zekâ sisteminin insan tarafından durdurulmaya, düzeltilmeye veya değiştirilmeye direnç göstermemesi özelliği.DüzenlileştirmeRegularizationAşırı öğrenmeyi azaltmak için modele uygulanan kısıtlama teknikleri.

Ana Sayfa
YZ Haberleri
YZ Terimleri
YZ Linkleri