bugünün notları ✎

Teknoloji Notlarım

bölüm

Yapay Zekâ Terimleri

1126 terim · O harfinde 40

o1OpenAI'nin Eylül 2024'te tanıttığı, yanıt vermeden önce uzun düşünce zinciri üreten ilk akıl yürütme modeli serisi; GPT-5 ve sonrasıyla yerini yeni modellere bıraktı, API'den Ekim 2026'da kaldırıldı.o3OpenAI'nin Nisan 2025'te çıkardığı, araç kullanımı ve görsel akıl yürütmeyi birleştiren akıl yürütme modeli; GPT-5 ile o-serisi tek model ailesinde birleşti, o3'ün API'den kaldırılması Aralık 2026'ya planlandı.Olaysal BellekEpisodic MemoryGeçmiş belirli olay/etkileşimlerin hatırlandığı bellek türü.OllamaBüyük dil modellerini yerel makinede çalıştırmayı kolaylaştıran araç.Onaylı Model KataloğuApproved Model Catalog / Model AllowlistKurumda kullanımına izin verilen modellerin hangi iş ve veri türlerinde, hangi sürüm ve koşullarla kullanılabileceğiyle birlikte listelendiği katalog; ekipler yalnızca buradaki modellere, genellikle yapay zekâ ağ geçidi üzerinden erişir.ONNX.onnxModelleri framework'ler arası taşınabilir kılan açık değişim formatı.ONNX RuntimeONNX formatındaki modelleri farklı donanımlarda hızlı çalıştıran çapraz platform çıkarım motoru.OntolojiOntologyBir alandaki kavramlar ve ilişkilerin biçimsel tanımı.OpenAIChatGPT'yi ve GPT model ailesini geliştiren ABD'li şirket; 2022'de ChatGPT ile üretken yapay zekâ dalgasını başlattı, Ekim 2025'te kâr amacı gütmeyen vakfın denetimindeki kamu yararı şirketine dönüştü.OpenAI Agents SDKOpenAI'nin ajan, devretme ve koruyucu bariyer yapılarıyla çoklu ajan uygulaması kurmayı sağlayan hafif SDK'sı.OpenAI APIOpenAI modellerine (metin, görsel, ses, gömme) programatik erişim sağlayan arayüz; güncel ana uç noktası araç kullanımı ve durum yönetimini destekleyen Responses API'dir, eski Assistants API 26 Ağustos 2026'da kapatıldı. Formatı birçok sağlayıcı tarafından uyumluluk standardı olarak benimsenir.OpenClawPeter Steinberger'ın geliştirdiği, eski adları Clawdbot ve Moltbot olan, yerelde çalışıp dosyalara, betiklere ve tarayıcıya erişen, WhatsApp ve Slack gibi sohbet uygulamalarından yönetilen açık kaynak kişisel ajan; Temmuz 2026'dan beri kâr amacı gütmeyen OpenClaw Foundation çatısında yürütülüyor.OpenCodeTerminalde çalışan, birçok model sağlayıcısını destekleyen açık kaynak kodlama ajanı.OpenLLMetryTraceloop'un geliştirdiği, OpenAI, Anthropic, LangChain gibi kütüphanelere yapılan LLM çağrılarını OpenTelemetry izlerine otomatik dönüştüren açık kaynak enstrümantasyon kütüphanesi; Traceloop Mart 2026'da ServiceNow tarafından satın alındı.OpenRouterYüzlerce modele tek API anahtarıyla erişim sağlayan model toplayıcı servis.OpenTelemetryİz, metrik ve günlük verilerini üreticiden bağımsız biçimde toplayıp dışa aktarmak için API, SDK, toplayıcı (collector) ve OTLP protokolü sunan, CNCF bünyesindeki açık kaynak gözlemlenebilirlik standardı; LLM izleme araçlarının çoğu bu formatı destekler.Optik Karakter TanımaOCR (Optical Character Recognition)Görsel veya taranmış belgelerdeki yazıyı makine tarafından okunabilir metne dönüştürme.Oran SınırıRate LimitBir API'ye birim zamanda gönderilebilecek istek veya token sayısına konan sınır.OrkestrasyonOrchestrationBirden fazla ajanın, modelin ve aracın tek bir hedef için koordine edilmesi: işin alt görevlere bölünmesi, her birinin uygun ajana verilmesi, sıralı veya paralel yürütülmesi, ara sonuçların birleştirilmesi ve hataların yönetilmesi. Bunu LLM tabanlı bir orkestratör ajan ya da önceden tanımlı bir iş akışı/graf (LangGraph gibi) yapabilir.Ortada KaybolmaLost in the MiddleModellerin uzun bağlamın başındaki ve sonundaki bilgiyi ortadakinden daha iyi kullanması olgusu.OrtamEnvironmentAjanın içinde eylemde bulunduğu, eylemlere durum ve ödül ile karşılık veren sistem.Ortam / Gözlem / EylemEnvironment / Observation / ActionAjanın çalıştığı dünya (ortam), oradan aldığı bilgi (gözlem) ve ortama yaptığı müdahale (eylem).Ortam AjanıAmbient AgentBelirli olayları (e-posta, takvim, sistem uyarısı) dinleyip tetiklendiğinde proaktif çalışan, sürekli aktif ajan.Ortam Değişkeni Dosyası.envAPI anahtarları gibi gizli ayarların koddan ayrı tutulduğu dosya; sürüm kontrolüne eklenmemelidir.Ortaya Çıkan YeteneklerEmergent AbilitiesModel ölçeği büyüdükçe küçük modellerde görülmeyen yeteneklerin belirli bir eşikten sonra ortaya çıkması. Bu ani sıçramaların bir kısmının gerçek olmayıp seçilen ölçüm metriğinden kaynaklandığı gösterildiğinden kavram tartışmalıdır.OTel GenAI Semantik KurallarıOpenTelemetry GenAI Semantic ConventionsLLM çağrılarının (model, token, istem) izlerde standart alan adlarıyla kaydedilmesini tanımlayan OpenTelemetry uzantısı.OtokodlayıcıAutoencoderGirdiyi sıkıştırıp yeniden oluşturmayı öğrenen sinir ağı mimarisi.Otomatik DeğerlendirmeAutomatic EvaluationÇıktıların insan müdahalesi olmadan puanlanması; biçim ve tam eşleşme kontrolleri gibi kurala dayalı testler, BLEU/ROUGE gibi referans metrikleri veya LLM yargıçlarla yapılır. Hızlı ve ucuzdur ama insan değerlendirmesiyle düzenli kalibre edilmelidir.Otomatik İstem OptimizasyonuPrompt Optimization (Automated)Bir değerlendirme kümesi ve metrik kullanarak istem talimatlarını ve örnekleri algoritmayla deneyip en yüksek puanı veren sürümü seçen yöntem; DSPy'ın MIPROv2 ve GEPA optimizatörleri yaygın örneklerdir.Otomatik Kararlarda Açıklama ve İnsan İncelemesi HakkıRight to Explanation / Human ReviewKişinin, hakkında yalnızca otomatik sistemle alınan kararın açıklanmasını ve insan tarafından incelenmesini isteme hakkı.Otomatik ÖlçeklemeAutoscalingYüke göre çalışan örnek/GPU sayısının otomatik artırılıp azaltılması.Otomatik Sorun TespitiAI Insights / Automatic Issue DetectionÇok sayıda üretim izini yapay zekâyla tarayarak tekrarlayan hata örüntülerini, kalite düşüşlerini ve anomalileri otomatik olarak kümeleyip raporlayan özellik; izleri tek tek incelemeden hangi sorun türünün ne sıklıkta görüldüğünü ortaya çıkarır.Otonom AjanAutonomous AgentKendisine verilen hedef için adımları planlayıp araçları kullanarak çok adımlı bir görevi her adımda insan onayı beklemeden baştan sona yürüten ajan; yalnızca geri dönüşü olmayan eylemlerde onay isteyenlere yarı otonom ajan denir.Otonom AraçAutonomous VehicleSürücü müdahalesi olmadan algılama, planlama ve kontrolü kendisi yapan araç; SAE 0-5 otonomi seviyeleriyle sınıflandırılır.Otonomi SeviyeleriLevels of AutonomyAjanın insan müdahalesi olmadan ne kadar karar alabildiğini derecelendiren ölçek (öneri → onaylı eylem → tam otonom).Otoregresif ModelAutoregressive ModelBir çıktıyı önceki çıktılara bağlı olarak sırayla üreten model türü.Oturum / İş ParçacığıSession / ThreadBir ajanla yapılan, bağlamı ve durumu paylaşan tek bir etkileşim dizisi.Oturum TakibiSession TrackingAynı kullanıcı oturumundaki tüm izlerin bir arada gruplanması.OWASP Ajan Uygulamaları İlk 10OWASP Top 10 for Agentic ApplicationsOWASP GenAI Güvenlik Projesi'nin 9 Aralık 2025'te yayımladığı, otonom ajanlara özgü en kritik on güvenlik riskini (ASI01–ASI10) sıralayan rehber; LLM uygulamaları listesini ajanların araç kullanma, bellek ve birbirleriyle iletişim riskleriyle tamamlar.OWASP LLM Top 10OWASP Top 10 for LLM ApplicationsOWASP'ın LLM uygulamalarındaki en kritik on güvenlik riskini sıralayan, düzenli güncellenen topluluk rehberi (istem enjeksiyonu, hassas bilgi ifşası, aşırı yetki vb.); ajanlara özgü riskler için Aralık 2025'te ayrı bir 'Top 10 for Agentic Applications' listesi yayımlandı.

tüm bölümler

Ana SayfaYZ HaberleriYZ TerimleriYZ Linkleri

konular

açık ağırlıklı modelanthropicapplebilimchatgptclaudecodexçingeminigooglegörsel üretimigrokkodlamametamicrosoftmusenvidiaopenaises ajanısiber güvenlikvideo üretimiyapay zekâ ajanlarıyapay zekâ güvenliğixai

takip et

YouTubeInstagramMMedium